Sữa công thức là gì? Những điều cần biết về sữa công thức
Hành trình chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ nhỏ luôn đi kèm với những lựa chọn quan trọng về dinh dưỡng, trong đó sữa đóng vai trò là nguồn dưỡng chất thiết yếu. Đối với trẻ nhỏ, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất. Tuy nhiên, nếu mẹ không thể cho bé bú thì có thể lựa chọn các công thức sữa uy tín và chất lượng. Vậy Sữa công thức là gì? Bố mẹ hãy cùng tìm hiểu qua bài viết sau để có thể dễ dàng lựa chọn sản phẩm dinh dưỡng phù hợp cho bé nhà mình nhé!
Sữa công thức là gì? [1]
Sữa công thức dành cho trẻ nhỏ là sữa được thiết kế nhằm đảm bảo cung cấp nguồn dinh dưỡng cho quá trình tăng trưởng và phát triển toàn diện của trẻ.
Nuôi con bằng sữa mẹ luôn là phương pháp được khuyến nghị hàng đầu, nhưng nếu mẹ không thể cho con bú do nhiều nguyên nhân thì việc tham khảo ý kiến từ bác sĩ để tìm ra các phương pháp giúp tăng lượng sữa mẹ là vô cùng quan trọng. Nếu cần thiết, mẹ có thể cân nhắc lựa chọn sữa công thức dành cho trẻ nhỏ. Trong trường hợp này, sữa công thức chính là sự lựa chọn thay thế phù hợp và an toàn.
Các sản phẩm sữa công thức dành cho trẻ bao gồm sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ từ 0-6 tháng tuổi, sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ từ 6-12 tháng tuổi và thực phẩm dinh dưỡng dùng cho mục đích y tế đặc biệt (sử dụng dưới sự giám sát của chuyên viên y tế).
>> Tìm hiểu thêm:
Sữa công thức được làm từ gì? [2]
Sữa công thức thường được làm từ sữa bò đã qua xử lý để phù hợp hơn với trẻ nhỏ. Sữa công thức có 2 dạng khác nhau, bao gồm: dạng sữa bột khô cần pha với nước và sữa dạng lỏng pha sẵn. Trong đó, sữa công thức dạng lỏng pha sẵn tuy tiện lợi nhưng thường đắt hơn và cần lưu ý hướng dẫn sử dụng cùng bảo quản đúng sau khi mở nắp.
Khi nào nên cho trẻ uống sữa công thức?
Nhiều tổ chức y tế - bao gồm Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ (AMA) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - khuyến nghị nuôi con bằng sữa mẹ là lựa chọn tốt nhất cho trẻ nhỏ. Nuôi con bằng sữa mẹ giúp chống lại nhiễm trùng, ngăn ngừa dị ứng và bảo vệ chống lại một số bệnh mạn tính [3].
Tuy nhiên, sẽ có một số trường hợp bác sĩ có thể sẽ khuyến nghị dừng cho bé bú và cho bé uống bằng sữa vắt ra. Điều này có thể xảy ra trong một vài trường hợp hiếm gặp [4].
Trẻ có thể mắc một chứng bệnh nghiêm trọng gọi là galactosemia. Bệnh này khiến bé không thể chuyển hóa một loại đường gọi là galactose. Loại đường này có trong các sản phẩm từ sữa, sữa mẹ và sữa công thức. Và lúc này, mẹ sẽ cần sử dụng sữa công thức từ đậu nành hoặc sữa công thức dành cho trẻ dị ứng [4].
Ngoài ra, bác sĩ nhi khoa cũng có thể khuyên dùng sữa công thức nếu mẹ [4]:
Mắc bệnh Ebola, HTLV hoặc HIV với lượng virus cao.
Dùng một số loại thuốc theo toa (chẳng hạn như một số loại thuốc hóa trị hoặc thuốc chống co giật).
Sử dụng các loại thuốc không phải thuốc kê đơn.
Hoặc, mẹ chỉ cần tạm thời ngừng cho con bú. Điều này có thể xảy ra nếu mẹ:
Mắc các bệnh nhiễm trùng như bệnh brucellosis, viêm gan kèm nứt núm vú hoặc bệnh lao chưa được điều trị.
Cần thực hiện một số thủ tục chụp X-quang.
Dùng một số loại thuốc ngắn hạn.
Có các tổn thương do virus herpes đang hoạt động trên vú hoặc núm vú.
Ngoài ra, trong trường hợp bé có thể mắc một chứng bệnh nghiêm trọng gọi là galactosemia. Bệnh này khiến bé không thể chuyển hóa một loại đường gọi là galactose. Loại đường này có trong các sản phẩm từ sữa, sữa mẹ và sữa công thức. Lúc này, bé chỉ nên sử dụng sữa công thức từ đậu nành hay sữa công thức dành cho trẻ dị ứng một cách phù hợp.
>> Xem thêm:
Có nên pha chung sữa mẹ với sữa công thức hay không?
Cách đổi sữa cho bé đúng cách, nhanh thích nghi
Cách nhận biết trẻ hợp sữa công thức và các lưu ý khi pha sữa
Việc cho trẻ sử dụng sữa công thức có thể gây ra những bất lợi gì? [3]
Mặc dù sữa công thức là lựa chọn phù hợp để thay thế sữa mẹ khi mẹ không có đủ sữa hoặc không thể cho bé bú. Tuy nhiên, việc cho trẻ uống sữa công thức sẽ có những hạn chế sau mà bố mẹ nên nắm rõ để cân nhắc kỹ hơn:
Có thể gây đầy hơi và táo bón: Trẻ bú sữa công thức có thể bị đầy hơi nhiều hơn và phân cứng hơn so với trẻ bú sữa mẹ.
Thiếu kháng thể: Không có kháng thể nào có trong sữa mẹ được tìm thấy trong sữa công thức. Vì vậy, sữa công thức không thể cung cấp cho trẻ sự bảo vệ và chống lại nhiễm trùng và bệnh tật như sữa mẹ.
Đòi hỏi việc lập kế hoạch và chuẩn bị: Khác với sữa mẹ luôn có sẵn và ở nhiệt độ lý tưởng, việc dùng sữa công thức yêu cầu sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Bố mẹ cần chủ động mua sắm và dự trữ sữa để tránh tình trạng phải ra ngoài mua đồ vào đêm muộn.
Phải luôn chuẩn bị dụng cụ pha sữa: Các vật dụng như bình sữa, núm vú luôn cần được vệ sinh sạch sẽ và sẵn sàng để sử dụng ngay khi bé đói. Với tần suất 8-10 cữ bú mỗi ngày, bố mẹ rất dễ rơi vào trạng thái quá tải nếu không sắp xếp công việc một cách khoa học.
Chi phí: Sữa công thức có thể tốn kém. Sữa công thức dạng bột thường tiết kiệm hơn so với sữa công thức pha sẵn, tiếp theo là loại sữa công thức pha sẵn, còn các loại sữa công thức đặc biệt khác (như sữa có nguồn gốc đạm đậu nành và không gây dị ứng) thì đắt hơn so với các loại sữa công thức cơ bản.
>> Xem thêm:
Nhận biết dấu hiệu trẻ bị dị ứng sữa công thức và hướng xử lý
Dấu hiệu sữa bột bị hư và cách bảo quản đúng
Lưu ý khi chọn sữa công thức cho bé [5]
Khi chọn mua sữa công thức cho trẻ, bố mẹ cần lưu ý các điều dưới đây:
Đảm bảo sản phẩm vẫn còn thời hạn sử dụng.
Kiểm tra bao bì, chỉ chọn những hộp sữa còn nguyên vẹn, niêm phong kín, không có dấu hiệu bị cạy mở.
Không sử dụng sữa công thức nếu hộp đựng bị rò rỉ sữa ra ngoài; nắp hoặc thân hộp bị phồng hoặc có vết rỉ sét trên vỏ hộp.
Đảm bảo sản phẩm được chọn đúng và phù hợp với lứa tuổi.
Ngoài ra, hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc nhân viên y tế nếu bố mẹ có bất kỳ thắc mắc nào trong việc lựa chọn loại sữa phù hợp cho bé hoặc đang có ý định thay đổi sang một dòng sữa công thức khác.
>> Đọc tham khảo:
Trẻ bị ọc sữa: Nguyên nhân và hướng xử lý phù hợp
Trẻ nôn trớ nhiều: Các dấu hiệu cảnh báo và hướng xử lý
Trẻ quấy khóc không rõ nguyên nhân thì nên làm gì?
Lượng sữa công thức phù hợp với trẻ [6]
Theo khuyến cáo, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất dành cho trẻ nhỏ. Tuy nhiên, nếu mẹ không có đủ sữa hoặc không thể cho bé bú thì cần tìm cho bé một loại công thức sữa uy tín và chất lượng để đảm bảo về sự phát triển cho bé.
Lượng sữa công thức dành cho trẻ phải phù hợp với độ tuổi của bé. Cụ thể như sau:
Những ngày đầu tiên: Bụng của trẻ thường rất nhỏ, bố mẹ có thể bắt đầu cho bé uống khoảng 30-60ml sữa công thức mỗi 2 đến 3 tiếng trong những ngày đầu đời. Bố mẹ có thể cho bé uống nhiều hơn nếu bé có dấu hiệu đói. Ngoài ra, nếu không chắc chắn, bố mẹ hãy trao đổi thêm với bác sĩ hoặc y tá của bé về lượng sữa công thức phù hợp với bé.
Những tuần và tháng đầu tiên: Trong vài tuần và vài tháng đầu tiên, khoảng thời gian giữa các cữ bú sẽ dài hơn. Hầu hết trẻ bú sữa công thức sẽ bú khoảng 3 đến 4 tiếng một lần ở độ tuổi này. Một số cữ bú có thể kéo dài hoặc ngắn hơn. Điều đó hoàn toàn bình thường. Trẻ thường chỉ bú lượng cần thiết trong mỗi lần bú và sẽ ngừng bú khi no.
Từ 6-12 tháng tuổi: Bố mẹ có thể cho bé ăn khi bé có dấu hiệu đói. Hầu hết trẻ từ 6 đến 12 tháng tuổi sẽ sử dụng sữa công thức hoặc thức ăn đặc khoảng 5 đến 6 lần trong vòng 24 giờ.
Từ 12 đến 24 tháng tuổi: Khi bé được 12 tháng tuổi, bố mẹ có thể chuyển từ sữa công thức sang sữa bò nguyên chất không đường, tiệt trùng hoặc các sản phẩm thay thế sữa bò không đường được bổ sung dưỡng chất. Bố mẹ có thể thực hiện việc này một cách từ từ bằng cách thay thế một cữ bú sữa công thức bằng sữa bò để giúp bé chuyển đổi sữa dễ dàng hơn.
>> Có thể đọc thêm: Lượng sữa cho trẻ sơ sinh bao nhiêu là đủ theo từng độ tuổi?
Cách pha sữa công thức cho trẻ nhỏ [7]
Sau đây là cách pha sữa công thức và hướng dẫn bảo quản an toàn, đúng cách mà bố mẹ có thể tham khảo:
BƯỚC 1: Kiểm tra hạn sử dụng và tình trạng bao bì. Đảm bảo hộp sữa còn nguyên vẹn, không bị móp méo, phồng rộp hoặc có dấu hiệu rỉ sét.
BƯỚC 2: Vệ sinh sạch sẽ bề mặt khu vực pha sữa. Rửa tay kỹ bằng xà phòng và nước ấm trước khi thao tác. Đảm bảo dụng cụ pha sữa đã được tiệt trùng sạch sẽ.
BƯỚC 3: Sử dụng nguồn nước sạch, an toàn để pha sữa.
BƯỚC 4: Tuân thủ chính xác tỷ lệ nước và bột sữa theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Luôn đong nước vào bình trước, sau đó mới cho bột sữa vào. TUYỆT ĐỐI KHÔNG tự ý pha loãng sữa bằng cách thêm quá nhiều nước, vì điều này có thể gây mất cân bằng dinh dưỡng và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của trẻ.
BƯỚC 5: Lắc nhẹ bình sữa để bột tan hoàn toàn. Tránh dùng muỗng khuấy để hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn.
BƯỚC 6: Việc làm ấm sữa trước khi cho bú là không bắt buộc. Nếu bố mẹ muốn làm ấm, hãy đặt bình dưới vòi nước ấm hoặc ngâm trong bát nước ấm vài phút. Lưu ý không để nước tràn vào bên trong bình hoặc núm vú để tránh nhiễm khuẩn. Trước khi cho trẻ bú, hãy kiểm tra nhiệt độ bằng cách nhỏ vài giọt sữa vào mặt trong cổ tay; sữa chỉ nên có cảm giác ấm nhẹ, không được nóng. KHÔNG làm nóng sữa bằng lò vi sóng vì nhiệt độ không đều sẽ tạo ra các "điểm nóng" gây bỏng miệng trẻ.
BƯỚC 7: Sau khi trẻ bú xong, cần rửa sạch và vệ sinh kỹ lưỡng dụng cụ pha để chuẩn bị cho lần sử dụng kế tiếp.
>> Tìm hiểu thêm:
Trẻ 2 tuổi hay bị nôn trớ ba mẹ phải xử lý như thế nào?
Nguyên nhân trẻ 2 tuổi quấy khóc đêm và cách khắc phục
Cách xử lý khi trẻ sơ sinh quấy khóc đêm hiệu quả
Cách bảo quản sữa công thức cho bé
Trong trường hợp sữa công thức đã pha nhưng chưa sử dụng, bố mẹ chỉ nên để ở nhiệt độ phòng tối đa 2 giờ, hoặc bảo quản ngay trong ngăn mát tủ lạnh và sử dụng trong vòng 24 giờ. Nếu trẻ đã bú, phần sữa dư thừa cần được đổ bỏ ngay. Nguyên nhân là do vi khuẩn từ nước bọt của trẻ đã tiếp xúc với sữa, làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn [8].
Bên cạnh đó, bố mẹ cũng không nên lưu trữ sữa trong bình giữ nhiệt hoặc các thiết bị làm ấm liên tục. Nếu bố mẹ cần pha sữa công thức trước thì nên pha hàng ngày và bảo quản ở nhiệt độ 4 độ C hoặc thấp hơn [9]. Trong quá trình bảo quản, lưu ý luôn đậy kín bình sữa để ngăn ngừa sự xâm nhập của vi khuẩn và các mùi lạ từ môi trường bên ngoài [10].
Nhìn chung, nguyên tắc bảo quản sữa công thức cần tuân thủ đúng về nhiệt độ, thời gian và đảm bảo vệ sinh dụng cụ. Việc bảo quản đúng cách giúp bảo toàn trọn vẹn các dưỡng chất quý giá như HMO, Nucleotide và lợi khuẩn BB-12. Đây là chìa khóa giúp trẻ phát triển hệ miễn dịch và hệ tiêu hóa khỏe mạnh, tạo nền móng vững chắc cho sự phát triển dài hạn.
>> Xem thêm thông tin một số dưỡng chất khác:
2’-FL HMO là gì? “Đại dưỡng chất” cho trẻ mà mẹ không nên bỏ qua
Probiotics là gì? Lợi ích và thời điểm nên dùng probiotics
Khi nào là thời điểm tối ưu để bổ sung DHA cho bé?
- Chất béo MCT là gì? Tác dụng và lưu ý khi bổ sung MCT cho trẻ
Một số câu hỏi liên quan đến sữa công thức
Sữa công thức sau khi pha để được bao lâu?
Sữa công thức sau khi pha chỉ nên cho trẻ sử dụng trong vòng 2 giờ nếu để ở nhiệt độ phòng. Sau thời gian này, môi trường ấm và giàu dưỡng chất của sữa sẽ trở thành điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn tăng sinh, tiềm ẩn nguy cơ gây nhiễm khuẩn đường tiêu hóa [11].
Trong trường hợp pha dư hoặc muốn chuẩn bị trước, bố mẹ có thể bảo quản sữa ngay sau khi pha trong ngăn mát tủ lạnh và sử dụng tối đa trong vòng 24 giờ. Tuy nhiên, đối với phần sữa trẻ đã bú dở, tuyệt đối không được giữ lại cho cữ sau, kể cả khi bảo quản lạnh. Nguyên nhân là do nước bọt của trẻ đã tiếp xúc với lượng sữa trong bình, làm đẩy nhanh quá trình sữa bị nhiễm khuẩn [11]. Tốt nhất, bố mẹ nên ước tính nhu cầu dinh dưỡng của con theo từng giai đoạn để pha lượng vừa đủ, vừa tránh lãng phí, vừa đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm tối đa cho bé.
Dấu hiệu trẻ không hợp sữa công thức là gì?
Nếu trẻ bị dị ứng với sữa công thức thì sẽ có các dấu hiệu sau: nổi mề đay (phát ban, ngứa ngáy), có cảm giác tê và sưng ở môi, mắt hoặc mặt, khó thở, đau bụng, nôn ói, tiêu chảy,... [12].
Trẻ uống sữa công thức đi ngoài màu xanh rêu có sao không?
Trẻ uống sữa công thức đi ngoài màu xanh rêu là bình thường. Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này thường liên quan đến các thành phần trong sữa, cụ thể là hàm lượng sắt. Trong trường hợp này, tình trạng trẻ đi ngoài màu xanh rêu thường không đáng ngại [13] nếu bé vẫn ăn ngoan, ngủ tốt và chỉ số cân nặng phát triển ổn định.
Tuy nhiên, nếu hiện tượng trẻ đi ngoài màu xanh rêu kéo dài quá vài ngày hoặc đi kèm với dấu hiệu tiêu chảy, phụ huynh cần đưa trẻ đến các cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và tư vấn kịp thời [14].
Kết luận:
Việc hiểu rõ sữa công thức là gì và những thông tin liên quan đến sữa công thức là cách để bố mẹ có thể xây dựng một chế độ dinh dưỡng khoa học cho con. Hy vọng bài viết đã cung cấp cho các bố mẹ cái nhìn thấu đáo và khách quan về nguồn dinh dưỡng quan trọng này.
Nếu bố mẹ phân vân không biết chọn loại sản phẩm dinh dưỡng nào tốt cho con, đặc biệt là đối với các bé sinh mổ, hãy ưu tiên chọn các sản phẩm sữa có chứa các dưỡng chất quan trọng như:
5HMOs giúp tăng cường hệ vi sinh đường ruột [15], giảm nguy cơ tiêu chảy [16] và tăng cường miễn dịch cho bé [17].
BB-12® giúp giảm các đợt sốt [18].
Nucleotides giúp tăng cường sản xuất kháng thể, bé đáp ứng vacxin tốt hơn [19].
Các lưu ý về dinh dưỡng:
Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ nhỏ. Nếu mẹ không có sữa hoặc không thể cho trẻ bú, mẹ cần chọn các công thức sữa có uy tín, nhất là các công thức có chứng cứ lâm sàng giúp trẻ phát triển tốt trí tuệ, sức khỏe và thể chất.
Rửa sạch dụng cụ pha và đun sôi với nước trong 5 phút trước khi pha. Cho trẻ ăn bằng cốc, thìa hợp vệ sinh.
Ngậm vú nhân tạo, bú bình không hợp lý hoặc ăn bổ sung trước 6 tháng tuổi có thể ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe của trẻ.
Khi trẻ bú bình, có thể có nguy cơ nhiễm khuẩn hoặc pha chế và cho ăn không đúng cách, vì vậy cần theo đúng hướng dẫn.
Khi cần dùng sữa công thức, nên lựa chọn các sản phẩm của thương hiệu uy tín, có hiệu quả được chứng minh hỗ trợ trẻ tăng trưởng và phát triển.
SIM-C-331-26
Nguồn tham khảo:
[1]: Infant formula products: https://www.foodstandards.gov.au/consumer/special-purpose-foods/infant-formula-products
[2]: Types of formula: https://www.nhs.uk/baby/breastfeeding-and-bottle-feeding/bottle-feeding/types-of-formula/
[3]: Breastfeeding vs. Formula Feeding: https://kidshealth.org/en/parents/breast-bottle-feeding.html
[4]: https://health.clevelandclinic.org/breast-milk-formula
[5]: Choosing an Infant Formula: http://cdc.gov/infant-toddler-nutrition/formula-feeding/choosing-a-formula.html
[6]: How Much and How Often to Feed Infant Formula: https://www.cdc.gov/infant-toddler-nutrition/formula-feeding/how-much-and-how-often.html
[7]: HOW TO PREPARE AND STORE POWDERED INFANT FORMULA: https://www.cdc.gov/nutrition/downloads/prepare-store-powered-infant-formula-508.pdf
[8]: Prepare and Store Powdered Infant Formula in an Emergency: https://www.cdc.gov/infant-feeding-emergencies-toolkit/php/powdered-infant-formula.html
[9]: Preparation and handling of powdered infant formula: a commentary by the ESPGHAN Committee on Nutrition: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15448416/
[10]: How to Prepare and Store Powdered Infant Formula During an Emergency: https://www.cdc.gov/nutrition/emergencies-infant-feeding/downloads/pages/prepare-and-store-powdered-infant-formula-iycf-e-h.pdf
[11]: Infant Formula Preparation and Storage: https://www.cdc.gov/infant-toddler-nutrition/formula-feeding/preparation-and-storage.html
[12]: Milk allergy and lactose intolerance in babies and children: https://www.pregnancybirthbaby.org.au/milk-intolerance-in-babies-and-children
[13]: Stools - Unusual Color: https://www.childrenscolorado.org/conditions-and-advice/conditions-and-symptoms/symptoms/stools-unusual-color/
[14]: https://www.mayoclinic.org/symptoms/green-stool/basics/when-to-see-doctor/sym-20050708
[15] Yu et al. (2013); Thomson et al. (2018)
[16] Morrow et al. (2004)
[17] Rousseaux et al. (2021); HMO ngăn mầm bệnh bám vào thành ruột.
[18] Weizman et al. (2005)
[19] Pickering et al. (1998) sau 6 tháng tiêm chủng vaccine Hib