Theo khuyến cáo dinh dưỡng tối ưu, sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ nhỏ. Trong trường hợp mẹ không có sữa hoặc không thể cho trẻ bú, mẹ có thể chọn các công thức sữa có uy tín, nhất là các công thức có chứng cứ lâm sàng giúp trẻ phát triển tốt trí tuệ, sức khỏe và thể chất. Vì nếu mẹ không may chọn phải loại sữa công thức không phù hợp, trẻ có thể bị rối loạn tiêu hóa kéo dài, hấp thu kém, dẫn đến sụt cân, chậm phát triển, thậm chí là dị ứng. Trong khi đó, trẻ không hợp sữa lại có các dấu hiệu, triệu chứng tương tự như các vấn đề về tiêu hóa thông thường khác khiến bố mẹ dễ nhầm lẫn về nguyên nhân dẫn đến xử lý không phù hợp. Vậy, làm thế nào để bố mẹ nhận biết sớm các dấu hiệu trẻ không hợp sữa công thức để kịp thời đổi sữa, đảm bảo bé yêu phát triển khỏe mạnh?

Nguyên nhân trẻ không hợp sữa công thức

Trẻ không hợp sữa công thức có thể đến từ các nguyên nhân sau:

1. Dị ứng với đạm sữa bò

Dị ứng sữa công thức ở trẻ thường xảy ra khi hệ miễn dịch phản ứng quá mức với các protein có trong sữa bò. Khi cơ thể nhầm lẫn những protein này là “chất gây hại”, hệ miễn dịch sẽ sản sinh kháng thể IgE để chống lại chúng. Trong những lần tiếp xúc tiếp theo, các kháng thể này kích thích cơ thể giải phóng histamin và một số hoạt chất khác, dẫn đến các biểu hiện dị ứng như nổi mẩn, ngứa, nôn ói hoặc tiêu chảy [1].

Trong sữa bò có hai loại protein chính dễ gây dị ứng là:

 

+ Casein: Có trong phần đặc của sữa (phần đông lại khi sữa kết tủa).

 

+ Whey: Có trong phần lỏng còn lại sau khi tách đông sữa.

 

Trẻ có thể dị ứng với một hoặc cả hai loại protein này. Đáng chú ý, các protein từ sữa bò còn có mặt trong nhiều loại thực phẩm chế biến sẵn, khiến việc kiểm soát dị ứng trở nên phức tạp hơn. Ngoài ra, trẻ bị dị ứng sữa bò cũng thường phản ứng chéo với sữa dê, sữa cừu hoặc sữa trâu do sự tương đồng về cấu trúc protein giữa các loại sữa này [1].

2. Yếu tố di truyền

Bên cạnh đó, yếu tố di truyền cũng cần bố mẹ cân nhắc đến. Thống kê cho thấy nếu trong gia đình (cha mẹ, anh chị em ruột) đã có người bị dị ứng với protein sữa hoặc các bệnh dị ứng khác như hen suyễn, viêm da cơ địa, thì tỷ lệ trẻ dị ứng với sữa công thức sẽ tăng cao [2]. Do đó, việc tìm hiểu tiền sử bệnh lý gia đình là một bước không thể bỏ qua để dự phòng và can thiệp sớm.

3. Trẻ không dung nạp lactose hoặc thiếu enzyme lactase

Tình trạng không dung nạp lactose xảy ra khi cơ thể của bé không thể tiêu hóa hoặc hấp thu lactose kém. Và khi lượng men lactase trong ruột non không đủ, hoặc khi trẻ hấp thu quá nhiều lactose, phần lactose chưa được tiêu hóa sẽ bị vi khuẩn đường ruột lên men, gây ra các triệu chứng như đau bụng, đầy hơi và tiêu chảy [3].

Trẻ bị đau bụng Trẻ bị đau bụng
Trẻ bị đau bụng do không dung nạp lactose hoặc thiếu enzyme lactase

>> Tham khảo thêm:

+ Có nên pha chung sữa mẹ với sữa công thức hay không?

+ Cách nhận biết trẻ hợp sữa công thức và các lưu ý khi pha sữa

+ Trẻ uống sữa công thức đi ngoài màu xanh rêu có sao không?

Dấu hiệu gợi ý trẻ không hợp sữa công thức

Sau đây là các dấu hiệu gợi ý trẻ không hợp sữa công thức mà bố mẹ cần biết để xử lý kịp thời, tránh ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của con:

Đau bụng và tiêu chảy

Sau những lần bắt đầu uống một loại sữa, nếu trẻ có triệu chứng đau bụng và đi kèm với tình trạng tiêu chảy kéo dài hoặc thậm chí là trong phân của bé có lẫn máu, thì đây có thể là dấu hiệu trẻ không hợp sữa công thức dễ nhận thấy mà bố mẹ không nên bỏ qua. Lúc này, bố mẹ cần xem xét ngưng sử dụng loại sữa đang dùng và hỏi ý kiến nhân viên y tế [4].

Trẻ nôn trớ sữa

Nôn trớ ở trẻ nhỏ (hay trẻ bị ọc sữa) sau khi bú thường được xem là hiện tượng sinh lý bình thường, nhưng nếu trẻ nôn trớ nhiều, xảy ra với tần suất thường xuyên hoặc kèm theo các triệu chứng khác như đau bụng, khó chịu, quấy khóc, thì đây có thể là dấu hiệu trẻ không hợp với loại sữa công thức đang dùng [4].

Thường xuyên quấy khóc, cáu gắt

Việc quấy khóc, cáu gắt hay ngủ không sâu giấc cũng là những dấu hiệu gợi ý cho việc trẻ sơ sinh không hợp với sữa công thức. Nguyên nhân của các triệu chứng này thường do hệ tiêu hóa của trẻ chưa hoàn thiện, các thay đổi về phát triển thần kinh cùng các yếu tố tâm lý xã hội - môi trường và sự thay đổi hệ vi sinh đường ruột [5].

 

Trẻ quấy khóc và cáu gắtTrẻ quấy khóc và cáu gắt
Dị ứng sữa khiến trẻ quấy khóc, cáu gắt

>> Đọc thêm:

+ Nguyên nhân trẻ 2 tuổi quấy khóc đêm và cách khắc phục

+ Cách xử lý khi trẻ sơ sinh quấy khóc đêm hiệu quả

+ Trẻ quấy khóc không rõ nguyên nhân thì nên làm gì?

+ Trẻ 2 tuổi hay bị nôn trớ ba mẹ phải xử lý như thế nào?

Bé bị nổi mẩn đỏ, phát ban

Phản ứng dị ứng trên da là một dấu hiệu trẻ không hợp công thức rõ ràng mà bố mẹ dễ dàng quan sát thấy. Nếu trẻ bị dị ứng, da của bé sẽ nổi mẩn đỏ, phát ban, ngứa ran hoặc sưng môi, lưỡi, cổ họng trong vòng vài phút sau khi uống sữa [6]. Khi thấy dấu hiệu này, bố mẹ cần ngưng ngay loại sữa đang dùng và tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng, bác sĩ.

Cân nặng của trẻ không thay đổi

Trong trường hợp bé nôn ói hoặc tiêu chảy quá nhiều lần do không hợp sữa, cơ thể bé sẽ không thể hấp thu đủ dưỡng chất cần thiết, dẫn đến việc cân nặng của bé không tăng theo chuẩn phát triển [4]. Thông thường, trọng lượng của trẻ sơ sinh cần tăng gấp đôi trong 4 - 6 tháng đầu và tăng gấp 3 lần trong năm đầu tiên [7]. Nếu cân nặng của bé chững lại, bố mẹ nên tham khảo ý kiến chuyên gia để giúp đảm bảo dinh dưỡng cho con.

Bé bị ho khan, khó thở

Nếu bé có các triệu chứng về hô hấp như thở khò khè, ho khan, viêm mũi, hen cấp tính kèm suy hô hấp thì rất có thể bé đang bị dị ứng với sữa [8]. Vì vậy, bố mẹ cần hết sức lưu ý và đưa bé đi kiểm tra sức khỏe tổng quát ngay lập tức nếu phát hiện những dấu hiệu này.

 

Bé bị ho khan, khó thở khi không hợp sữaBé bị ho khan, khó thở khi không hợp sữa
Bé bị ho khan, khó thở là dấu hiệu nhận biết trẻ không hợp sữa

>> Xem thêm:

+ Sữa công thức hâm 40 độ để được bao lâu?

+ Sữa công thức mở nắp để được bao lâu?

+ Sữa công thức pha xong để được bao lâu là an toàn?

Bố mẹ phải làm gì khi trẻ bị dị ứng sữa công thức?

Khi nhận thấy dấu hiệu trẻ không hợp sữa công thức, bố mẹ cần đưa bé đến cơ sở y tế để được bác sĩ kiểm tra sức khỏe. Tại đây, bé có thể sẽ được yêu cầu xét nghiệm phân, xét nghiệm máu hoặc kiểm tra dị ứng trên da [9].

Đối với trẻ dưới 6 tháng tuổi bị dị ứng với sữa công thức, nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn là giải pháp tối ưu nhất, bởi sữa mẹ cung cấp kháng thể và dinh dưỡng một cách tự nhiên [10].

Tuy nhiên, trong trường hợp mẹ không có đủ sữa cho con và trẻ phải uống sữa công thức, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ để cùng nhau lựa chọn sản phẩm dinh dưỡng thay thế phù hợp và an toàn cho bé.

Ngoài ra, bố mẹ không nên tự pha chế sữa công thức tại nhà. Các sản phẩm sữa công thức đều được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt và sản xuất theo quy trình nghiêm ngặt. Những loại sữa tự chế hoặc thay thế khác có thể không đảm bảo an toàn, đặc biệt đối với trẻ sơ sinh [9].

 

Kết luận:

 

Bố mẹ nên theo dõi và nhận biết sớm dấu hiệu trẻ không hợp sữa công thức để bảo vệ hệ tiêu hóa non nớt của con. Khi bé có các biểu hiện bất thường như đau bụng, tiêu chảy, quấy khóc, phát ban… mẹ hãy nhanh chóng tham khảo ý kiến chuyên gia để có lựa chọn dinh dưỡng phù hợp.

 

Khuyến cáo dinh dưỡng tối ưu:

 

+ Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ nhỏ. Nếu mẹ không có sữa hoặc không thể cho trẻ bú, mẹ cần chọn các công thức sữa có uy tín, nhất là các công thức có chứng cứ lâm sàng giúp trẻ phát triển tốt trí tuệ, sức khỏe và thể chất.


+ Rửa sạch dụng cụ pha và đun sôi với nước trong 5 phút trước khi pha. Cho trẻ ăn bằng cốc, thìa hợp vệ sinh.


+ Ngậm vú nhân tạo, bú bình không hợp lý hoặc ăn bổ sung trước 6 tháng tuổi có thể ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe của trẻ.


+ Khi trẻ bú bình, có thể có nguy cơ nhiễm khuẩn hoặc pha chế và cho ăn không đúng cách, vì vậy cần theo đúng hướng dẫn.


+ Khi cần dùng sữa công thức, nên lựa chọn các sản phẩm của thương hiệu uy tín, có hiệu quả được chứng minh hỗ trợ trẻ tăng trưởng và phát triển.

 

 SIM-C-907-25

------------------------------------------

Nguồn tham khảo:

[1]: Milk allergy: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/milk-allergy/symptoms-causes/syc-20375101  

[2]: The Role of Infant Formulas in the Primary Prevention of Allergies in Non-Breastfed Infants at Risk of Developing Allergies - Recommendations from a Multidisciplinary Group of Experts: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9572163/  

[3]: Lactose Intolerance versus Cow’s Milk Allergy in Infants: A Clinical Dilemma: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10856892/  

[4]: The Signs of Formula Intolerance and What to Do About It: https://www.rainbowpeds.net/the-signs-of-formula-intolerance-and-what-to-do-about-it/  

[5]: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7522826/  

[6]: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/11315-milk-allergy  

[7]: Slow Weight Gain in Infants and Children: https://www.childrenshospital.org/conditions/slow-weight-gain-infants-and-children  

[8]: Caffarelli C, Baldi F, Bendandi B, Calzone L, Marani M, Pasquinelli P; EWGPAG. Cow's milk protein allergy in children: a practical guide. Ital J Pediatr. 2010 Jan 15;36:5. doi: 10.1186/1824-7288-36-5. PMID: 20205781; PMCID: PMC2823764.

[9]: Milk Allergy in Infants: https://kidshealth.org/en/parents/milk-allergy.html  

[10]: The Effect of Breastfeeding on Food Allergies in Newborns and Infants: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10297573/