Trẻ nôn trớ nhiều: Các dấu hiệu cảnh báo và hướng xử lý
Trẻ nôn trớ nhiều có thể làm cho bố mẹ lo lắng và hoang mang, do không biết con mình đang nôn trớ vì sinh lý hay nôn ói do các vấn đề về bệnh lý. Vậy, nguyên nhân khiến trẻ nôn trớ nhiều là gì? Làm sao để phân biệt được trẻ đang nôn trớ hay nôn ói? Bố mẹ hãy cùng tìm hiểu thêm những thông tin bổ ích qua bài viết sau nhé!
Những nguyên nhân khiến trẻ nôn trớ nhiều
Trào ngược dạ dày thực quản (GER), thường được gọi là trào ngược hoặc nôn trớ, xảy ra khi thức ăn hoặc sữa trào ngược từ dạ dày của bé lên thực quản - là ống dẫn thức ăn từ miệng đến dạ dày. Trào ngược rất phổ biến ở trẻ sơ sinh khỏe mạnh. Tình trạng này thường bắt đầu cải thiện khi trẻ được 6 tháng tuổi và hết hẳn khi trẻ được 12 tháng tuổi. Trào ngược kéo dài sau 18 tháng tuổi là không thường gặp [1].
Nôn trớ ở trẻ nhỏ [2]
Nguyên nhân gây tình trạng nôn trớ là do ở trẻ sơ sinh, vòng cơ giữa thực quản và dạ dày chưa phát triển hoàn toàn. Cơ này được gọi là cơ thắt thực quản dưới, hay còn gọi là LES. Khi LES chưa phát triển hoàn toàn, khiến thức ăn trong dạ dày trào ngược lên thực quản. Theo thời gian, cơ quan này sẽ ngày càng phát triển hoàn thiện hơn, sẽ mở ra khi em bé nuốt và đóng chặt vào những lúc khác, giữ cho thức ăn trong dạ dày ở đúng vị trí của nó.
Một số yếu tố khác góp phần gây nôn trớ ở trẻ sơ sinh thường gặp và khó tránh khỏi bao gồm việc bé nằm hầu hết thời gian và chỉ được cho ăn gần như hoàn toàn bằng chất lỏng.
>> Xem tham khảo:
+ Trẻ bị ọc sữa: Nguyên nhân và hướng xử lý phù hợp
+ Trẻ 2 tuổi hay bị nôn trớ ba mẹ phải xử lý như thế nào?
+ Trẻ quấy khóc không rõ nguyên nhân thì nên làm gì?
Nôn trớ do bệnh lý [2]
Đôi khi, chứng nôn trớ ở trẻ sơ sinh có thể do các bệnh lý nghiêm trọng hơn gây ra, chẳng hạn như:
+ Bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Lượng dịch trào ngược có chứa đủ axit để gây kích ứng và làm tổn thương niêm mạc thực quản của trẻ.
+ Hẹp môn vị: Thông thường, van cơ để thức ăn rời khỏi dạ dày và đi vào ruột non như một phần của quá trình tiêu hóa. Khi trẻ bị bệnh hẹp môn vị, van này dày lên và trở nên lớn hơn bình thường, khiến thức ăn bị giữ lại và ngăn thức ăn di chuyển xuống ruột.
+Không dung nạp thực phẩm: Một loại protein trong sữa bò là tác nhân gây ra tình trạng này.
+ Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan: Một loại bạch cầu nào đó tích tụ và làm tổn thương niêm mạc thực quản của trẻ thì được gọi là bạch cầu ái toan.
+ Hội chứng Sandifer: Hội chứng này gây ra hiện tượng nghiêng và xoay đầu bất thường, cùng các cử động giống như co giật. Đây là một biến chứng hiếm gặp của bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD).
>> Đọc thêm:
+ Nguyên nhân trẻ 2 tuổi quấy khóc đêm và cách khắc phục
+ Cách xử lý khi trẻ sơ sinh quấy khóc đêm hiệu quả
Nôn ói ở trẻ > 12 tháng tuổi
Ở trẻ lớn hơn 12 tháng tuổi gặp tình trạng nôn ói thì có thể do các nguyên nhân sau: [3]:
+ Nhiễm siêu vi, viêm dạ dày ruột hoặc ngộ độc thực phẩm: Tình trạng nôn ói thường khởi phát đột ngột và có xu hướng tự cải thiện trong vòng 24-48 giờ. Trẻ có thể kèm theo các triệu chứng khác như đau bụng, cảm giác buồn nôn, tiêu chảy hoặc sốt.
+ Một số nguyên nhân khác gây ra tình trạng nôn ói mà trẻ có thể gặp như: trào ngược dạ dày - thực quản, viêm loét dạ dày tá tràng, nhiễm trùng đường hô hấp, viêm màng não, nhiễm trùng đường ruột, tắc ruột, lồng ruột hoặc viêm ruột thừa,…
Phân biệt nôn trớ và nôn ói ở trẻ nhỏ
Nôn trớ và nôn ói đôi khi rất khó phân biệt. Thông thường, nôn trớ là tình trạng thức ăn dễ dàng trào ngược từ dạ dày của bé qua miệng, hoặc có thể khi bé ợ hơi. Còn nôn ói có thể xảy ra cùng với nôn trớ, nhưng chất nôn sẽ trào ra mạnh và bắn ra khỏi miệng chứ không phải chảy ra từ từ [4].
>> Xem thêm:
+ Lượng sữa cho trẻ sơ sinh bao nhiêu là đủ theo từng độ tuổi?
+ Cách đổi sữa cho bé đúng cách, nhanh thích nghi
+ Cách nhận biết trẻ hợp sữa công thức và các lưu ý khi pha sữa
Khi nào cần đưa trẻ đi gặp bác sĩ? [2]
Trẻ sơ sinh thường nôn trớ nhiều lần trong ngày. Nếu bé khỏe mạnh và phát triển tốt, nôn trớ không phải là điều đáng lo ngại. Tình trạng này hiếm khi làm trẻ sơ sinh bị sụt cân hoặc chậm phát triển so với các trẻ khác cùng độ tuổi và giới tính. Nếu trẻ có những triệu chứng này thì có thể đây là dấu hiệu gợi ý liên quan đến vấn đề sức khỏe.
Ngoài ra, bố mẹ hãy đưa bé đi gặp bác sĩ để thăm khám và tư vấn nếu trẻ có các dấu hiệu sau:
+ Không tăng cân.
+ Thường xuyên nôn ói mạnh, khiến thức ăn trong dạ dày bắn ra khỏi miệng.
+ Nôn ra chất lỏng màu xanh hoặc vàng.
+ Nôn ra máu hoặc chất chứa trong dạ dày trông giống như bã cà phê.
+ Từ chối bú.
+ Có xuất hiện máu trong phân.
+ Khó thở hoặc ho dai dẳng không dứt.
+ Trẻ bắt đầu nôn trớ khi được 6 tháng tuổi trở lên.
+ Rất dễ cáu gắt sau khi ăn.
+ Không có nhiều năng lượng.
>> Các bài viết khác:
+ Có nên pha chung sữa mẹ với sữa công thức hay không?
+ Dấu hiệu trẻ không hợp sữa công thức có thể nhận biết ngay
+ Trẻ uống sữa công thức đi ngoài màu xanh rêu có sao không?
Cách xử lý khi trẻ nôn ói [3]
Khi trẻ nôn ói, bố mẹ hoặc người chăm sóc cần đặt nghiêng đầu trẻ sang một bên để hạn chế hít phải chất nôn.
Tiếp theo, bố mẹ hãy nhanh chóng làm sạch khoang miệng cho trẻ bằng cách dùng gạc quấn vào ngón tay để thấm và lấy hết chất nôn trong miệng. Nếu trẻ nôn ói khi đang ngủ, nên để trẻ nằm yên, kê đầu cao và nghiêng sang một bên để tránh trào ngược và ngăn nguy cơ hít và sặc.
Sau khi trẻ nôn xong, bố mẹ cần vệ sinh cơ thể sạch sẽ cho trẻ, thay áo hoặc chăn nếu bị dính chất nôn. Đồng thời, không được bế xốc trẻ trong lúc trẻ đang nôn, vì hành động này có thể làm dịch ói trào sâu vào đường thở của trẻ.
Khi nhận thấy trẻ có xuất hiện các dấu hiệu mất nước như: môi khô, mắt trũng, khóc không có nước mắt, đi ngoài ít, lừ đừ, tay chân lạnh, mạch đập nhanh,... thì bố mẹ cần đưa trẻ đi thăm khám bác sĩ ngay.
Biện pháp phòng ngừa tình trạng trẻ nôn trớ nhiều
Để tránh tình trạng trẻ nôn trớ nhiều, bố mẹ cần:
+ Tránh cho bé ăn quá nhiều. Khi bé được cho ăn quá no hoặc ăn quá nhanh, thức ăn rất dễ bị trào ngược. Để hạn chế tình trạng này, bố mẹ nên cho bé ăn lượng nhỏ hơn nhưng chia thành nhiều cữ trong ngày [5].
+ Cho bé ợ hơi thường xuyên hơn. Lượng khí dư trong dạ dày có thể khiến bé khó chịu và làm tăng nguy cơ nôn trớ. Khi khí thoát ra, chúng có thể kéo theo một phần thức ăn. Vì vậy, bố mẹ nên cho bé ợ hơi không chỉ sau mỗi cữ bú mà cả trong quá trình bú [5].
+ Hạn chế vận động mạnh sau bữa ăn và giữ bé ở tư thế thẳng đứng. Việc tạo áp lực lên vùng bụng ngay sau khi ăn có thể làm tăng khả năng trào ngược. Dù việc cho bé nằm sấp là cần thiết nhưng bố mẹ nên trì hoãn hoạt động này một thời gian sau bữa ăn để giảm nguy cơ nôn trớ [5].
+ Xem xét loại sữa công thức: Nếu bé nhà bạn đang bú sữa công thức, có khả năng loại sữa công thức đó đang góp phần gây ra tình trạng nôn trớ. Mặc dù một số bé sẽ hợp với loại sữa công thức này hơn loại khác mà không phải thực sự bị dị ứng hoặc không dung nạp, nhưng ước tính có khoảng 5% trẻ sơ sinh thực sự không thể dung nạp protein có trong sữa bò hoặc sữa công thức đậu nành - một tình trạng gọi là không dung nạp/dị ứng protein sữa bò (CMPI và CMPA) [5]. Trong đó, chứng không dung nạp protein sữa bò (CMPI) là phản ứng bất thường của hệ miễn dịch cơ thể đối với một loại protein có trong sữa bò, gây tổn thương dạ dày và ruột [6]. Còn dị ứng protein sữa bò (CMPA) là phản ứng miễn dịch với protein sữa bò, có thể ảnh hưởng đến nhiều hệ cơ quan, bao gồm cả đường tiêu hóa [7]. Với cả hai trường hợp này, nôn trớ có thể là một trong những dấu hiệu cho thấy bố mẹ cần trao đổi với bác sĩ nhi khoa về việc đổi sang các loại sữa công thức thay thế cho bé. Nếu bé thực sự không dung nạp, bác sĩ có thể khuyên bố mẹ nên thử dùng sữa công thức ít gây dị ứng (thủy phân) trong 1 hoặc 2 tuần, loại sữa được thiết kế để dễ dung nạp hơn [5].
+ Nếu đang cho con bú, hãy xem xét chế độ ăn uống của mẹ: Sữa bò và đậu nành trong chế độ ăn của mẹ có thể làm trầm trọng thêm tình trạng nôn trớ ở trẻ sơ sinh bị không dung nạp/dị ứng protein sữa bò (CMPI và CMPA). Loại bỏ các protein này có thể giúp giảm hoặc loại bỏ tình trạng nôn trớ [5].
+ Hãy thử cho trẻ ăn bột yến mạch: Bố mẹ không nên cho trẻ ăn bột ngũ cốc trước 6 tháng tuổi, trừ một trường hợp ngoại lệ. Ví dụ, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ bị khó nuốt hoặc trào ngược có thể cần thức ăn đặc hơn để dễ nuốt hoặc giảm trào ngược. Trước những lo ngại về chất asen trong gạo, Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) hiện khuyến cáo các bậc phụ huynh có con mắc các bệnh này nên sử dụng bột yến mạch thay vì bột gạo [5].
>> Đọc tham khảo:
+ Trẻ uống sữa công thức đi ngoài màu xanh rêu có sao không?
+ Cách gọi sữa về sau sinh mổ cho mẹ nhanh chóng và hiệu quả
+ Khi nào là thời điểm tối ưu để bổ sung DHA cho bé?
Kết luận:
Nôn trớ ở trẻ sơ sinh dù là hiện tượng thường gặp [1] nhưng luôn đòi hỏi sự quan sát tỉ mỉ và nhạy bén từ phía phụ huynh. Bằng cách trang bị đầy đủ kiến thức về các dấu hiệu cảnh báo và cách xử lý khi trẻ nôn trớ nhiều, bố mẹ không chỉ giúp trẻ vượt qua những cơn khó chịu mà còn chủ động bảo vệ con trước những biến chứng nguy hiểm.
Bên cạnh đó, dù cho sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tối ưu dành cho trẻ nhỏ nhưng nếu không có đủ sữa hoặc mẹ không thể cho bú vì một số lý do, bố mẹ hãy sử dụng sữa công thức để làm nguồn dinh dưỡng thay thế. Trong đó, bố mẹ có thể cân nhắc đến các dòng sữa công thức có chứa thành phần là đạm whey thuỷ phân một phần để giúp dễ tiêu hoá, dễ hấp thu [8] hoặc chứa rất ít lactose để giúp cải thiện các triệu chứng bất dung nạp lactose [9].
Khuyến cáo dinh dưỡng tối ưu:
+ Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ nhỏ. Nếu mẹ không có sữa hoặc không thể cho trẻ bú, mẹ cần chọn các công thức sữa có uy tín, nhất là các công thức có chứng cứ lâm sàng giúp trẻ phát triển tốt trí tuệ, sức khỏe và thể chất.
+ Rửa sạch dụng cụ pha và đun sôi với nước trong 5 phút trước khi pha. Cho trẻ ăn bằng cốc, thìa hợp vệ sinh.
+ Ngậm vú nhân tạo, bú bình không hợp lý hoặc ăn bổ sung trước 6 tháng tuổi có thể ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe của trẻ.
+ Khi trẻ bú bình, có thể có nguy cơ nhiễm khuẩn hoặc pha chế và cho ăn không đúng cách, vì vậy cần theo đúng hướng dẫn.
+ Khi cần dùng sữa công thức, nên lựa chọn các sản phẩm của thương hiệu uy tín, có hiệu quả được chứng minh hỗ trợ trẻ tăng trưởng và phát triển.
SIM-C-968-25
---------------------------
Nguồn tham khảo:
[1]: https://medlineplus.gov/refluxininfants.html
[2]: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/infant-acid-reflux/symptoms-causes/syc-20351408
[3]: https://nhidong.org.vn/cac-benh-thuong-gap/tre-non-oi-ba-me-lam-gi-c57-2494.aspx
[7]: https://academic.oup.com/pch/article/29/6/382/7896357
[8] Vandenplas Y, et al. (2013)
[9] Morris Gordon, et al. (2018)
