Các điều cần kiêng cữ sau sinh mổ mà mẹ không nên bỏ qua
Cơ thể mẹ sau sinh mổ phải chịu những tổn thương. Do đó, trong những ngày đầu sau sinh mổ, mẹ sẽ gặp nhiều khó khăn và bất tiện trong sinh hoạt. Chính vì vậy, việc mẹ nắm vững những điều cần kiêng cữ sau sinh mổ sẽ hỗ trợ tốt hơn cho quá trình hồi phục sức khỏe, để mẹ có đủ năng lượng chăm sóc con yêu trong những năm tháng đầu đời.
Cần kiêng cữ sau sinh mổ bao lâu?
Nhìn chung, mẹ cần khoảng 6 tuần để nghỉ ngơi và phục hồi sau sinh mổ. Tuy nhiên, thời gian này có thể thay đổi tùy theo tình trạng sức khỏe của từng mẹ. Những mẹ có các vấn đề sức khỏe trước hoặc sau sinh mổ có thể cần nhiều thời gian hơn để hồi phục hoàn toàn [1]. Đồng thời, quá trình phục hồi sau sinh mổ thường kéo dài hơn so với sinh thường [2]. Vì vậy, việc chú ý kiêng cữ và chăm sóc đúng cách là rất quan trọng để giúp mẹ nhanh hồi phục và hạn chế các biến chứng.
Các điều cần kiêng cữ sau sinh mổ
Sau khi sinh mổ, mẹ cần kiêng cữ những điều sau:
Ăn liền sau khi sinh mổ
Trong 6 giờ đầu sau phẫu thuật, sản phụ cần nhịn ăn hoàn toàn. Việc ăn uống cần tuân theo nguyên tắc tăng dần từ thức ăn lỏng đến đặc, chỉ nên bắt đầu ăn cơm khi đã xì hơi [3].
Trong ngày đầu sau mổ, sản phụ nên uống nước lọc, nước đường và dùng cháo loãng. Khi đã xì hơi, sản phụ có thể ăn uống trở lại như bình thường, đồng thời tăng cường các thực phẩm giàu dinh dưỡng và tránh các gia vị cùng đồ uống có tính kích thích vì có thể ảnh hưởng đến quá trình tiết sữa. Bên cạnh đó, việc uống đủ nước (khoảng 2 lít mỗi ngày), ăn chín và bổ sung nhiều rau xanh, trái cây sẽ giúp phòng ngừa táo bón [3].
>> Tham khảo thêm:
+ 12 Thực phẩm cực lợi sữa cho mẹ sau sinh
+ Mẹ bầu nên chuẩn bị đồ đi sinh từ tháng thứ mấy và gồm những gì?
+ Chuẩn bị đồ đi sinh cần những món đồ gì?
+ Trẻ quấy khóc không rõ nguyên nhân thì nên làm gì?
Kiêng cữ sau sinh mổ - Nằm yên tại chỗ
Trong ngày đầu sau phẫu thuật, sản phụ thường đã có thể cử động tay chân và thay đổi tư thế nhẹ nhàng trên giường. Những ngày tiếp theo, tùy vào tình trạng sức khỏe, sản phụ có thể xuống giường và tập đi lại sớm nhằm thúc đẩy quá trình phục hồi các chức năng sinh lý bình thường của cơ thể, đồng thời giảm nguy cơ xảy ra các biến chứng hậu phẫu như ứ đọng sản dịch, thuyên tắc,… [3]
Tuy nhiên, đối với những sản phụ phải trải qua quá trình chuyển dạ kéo dài, khó khăn trước khi quyết định mổ lấy thai, hoặc bị mất máu nhiều trong khi sinh thì cần nghỉ ngơi nhiều hơn [3].
Kiêng cữ sau sinh mổ - Tắm nước lạnh
Sau khoảng 3-5 ngày, vết mổ sẽ bắt đầu liền da. Trường hợp khâu bằng chỉ tự tiêu, sản phụ không cần cắt chỉ. Nếu sử dụng chỉ không tiêu, việc cắt chỉ thường được thực hiện vào ngày thứ 5 đến ngày thứ 7 sau phẫu thuật, tùy theo chỉ định của bác sĩ. Trong giai đoạn này, người mẹ có thể lau người hoặc tắm nhanh bằng nước ấm, sau đó lau khô toàn thân và vùng vết mổ. Lưu ý không băng kín vết mổ và không tự ý bôi các dung dịch sát khuẩn lên vết mổ khi chưa có chỉ định từ bác sĩ [3].
Quan hệ tình dục sớm
Theo khuyến cáo của các chuyên gia y tế, mẹ nên kiêng quan hệ tình dục ít nhất 6 tuần sau sinh, đặc biệt trong trường hợp sinh mổ. Việc quan hệ quá sớm có thể gây nhiều bất lợi, không chỉ làm chậm quá trình lành vết mổ mà còn làm tăng nguy cơ nhiễm trùng âm đạo [4].
Kiêng cữ sau sinh mổ - Làm việc nặng
Vận động sớm sau sinh mổ đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục, tuy nhiên sản phụ vẫn cần được nghỉ ngơi đầy đủ. Nếu có sự hỗ trợ từ gia đình trong các sinh hoạt hằng ngày, bạn nên tận dụng để giảm bớt gánh nặng cho cơ thể và hãy tranh thủ nghỉ ngơi mỗi khi em bé ngủ. Trong vài tuần đầu sau sinh, mẹ không nên nâng hoặc mang vác vật nặng trên khoảng 4 - 7 kg để tránh ảnh hưởng đến vết mổ và quá trình lành vết thương [5].
Ngoài ra, sau sinh mổ, người mẹ cần tránh và hạn chế vận động mạnh. Cụ thể, mẹ nên hạn chế việc lên xuống cầu thang thường xuyên và không mang hoặc nhấc các vật nặng hơn cân nặng của em bé [6].
>> Đọc thêm: Cách gọi sữa về sau sinh mổ cho mẹ nhanh chóng và hiệu quả
Lưu ý về dinh dưỡng để giúp mẹ nuôi con bằng sữa mẹ
Tin vui là sinh mổ hầu như không ảnh hưởng đến việc nuôi con bằng sữa mẹ. Quá trình tiết sữa vẫn diễn ra bình thường như khi mẹ sinh thường. Tuy nhiên, mẹ nên cho bé bú càng sớm càng tốt và đều đặn để đảm bảo nguồn sữa về ổn định và dồi dào. Ngay cả khi cần một khoảng thời gian ngắn để hồi phục sau phẫu thuật, mẹ vẫn hoàn toàn có thể bắt đầu cho con bú ngay khi sức khỏe cho phép [7].
Bên cạnh đó, việc chú trọng chế độ dinh dưỡng, ăn đa dạng các nhóm thực phẩm và uống đủ nước cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục và tiết sữa [3].
Về chế độ ăn uống sau sinh mổ, trong khoảng 6 giờ đầu sau phẫu thuật, mẹ không được ăn gì. Trong ngày đầu tiên, mẹ nên ưu tiên uống nước lọc, nước đường và ăn cháo loãng. Khi đã xì hơi, mẹ có thể ăn uống trở lại như bình thường, đồng thời cần lưu ý một số điểm sau [3]:
+ Bổ sung các thực phẩm giàu dinh dưỡng như thịt, cá, trứng, sữa…
+ Hạn chế các thực phẩm chứa chất kích thích như ớt, cà phê, trà vì có thể ảnh hưởng đến quá trình tiết sữa.
+ Tăng cường rau xanh và trái cây nhằm phòng ngừa táo bón.
+ Đảm bảo uống đủ nước mỗi ngày, khoảng 2 lít nước.
>> Đọc thêm:
+ Có nên pha chung sữa mẹ với sữa công thức hay không?
+ Nhận biết dấu hiệu trẻ bị dị ứng sữa công thức và hướng xử lý
+ Cách xử lý khi trẻ sơ sinh quấy khóc đêm hiệu quả
+ Trẻ bị ọc sữa: Nguyên nhân và hướng xử lý phù hợp
Mẹ cần lưu ý điều gì khi chăm sóc bé sau sinh mổ?
So với trẻ sinh thường, trẻ sinh mổ có nguy cơ gặp nhiều bất lợi về sức khỏe hơn do không trải qua quá trình chào đời qua đường âm đạo (ống sinh) của mẹ. Nhiều nghiên cứu cho thấy, nếu không được chăm sóc phù hợp, trẻ sinh mổ có thể đối mặt với một số vấn đề sức khỏe sau:
+ Đối với hệ miễn dịch: Hệ vi khuẩn đường ruột trong cơ thể người được xác định là có ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều khía cạnh sức khỏe. Khi trẻ được sinh thường, đường ruột của bé sẽ sớm được tiếp nhận các vi sinh vật có lợi từ ống sinh của mẹ, đồng thời từ da bố mẹ nếu trẻ được thực hiện da kề da ngay sau sinh. Sự hình thành sớm này tạo nền tảng cho một hệ vi sinh đường ruột cân bằng, đóng vai trò trong việc xây dựng hệ miễn dịch khỏe mạnh. Ngược lại, ở trẻ sinh mổ, quá trình tiếp xúc với các vi khuẩn có lợi tự nhiên bị hạn chế, khiến hệ vi sinh đường ruột ban đầu chủ yếu chịu ảnh hưởng từ môi trường bệnh viện. Điều này có thể làm giảm khả năng chống lại bệnh tật ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, đồng thời ảnh hưởng đến sự phát triển chung của trẻ [8]. Ngoài ra, các nghiên cứu cũng ghi nhận trẻ sinh mổ có nguy cơ suy giảm miễn dịch cao hơn 1,5 lần so với trẻ sinh thường [9].
+ Đối với hệ hô hấp: Do không chịu áp lực khi đi qua ống sinh của mẹ, trẻ sinh mổ dễ gặp tình trạng ứ đọng dịch ối trong phổi [8]. Điều này có thể gây khò khè, khó thở sau sinh, đồng thời làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý hô hấp như hen suyễn khi trẻ lớn lên [10]. Bên cạnh đó, nghiên cứu cho thấy trẻ sinh mổ có nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp cao hơn so với trẻ sinh thường [11].
+ Đối với hệ tiêu hóa: Trong quá trình sinh thường, trẻ được tiếp xúc và tiếp nhận hệ vi sinh vật phong phú từ thành âm đạo của mẹ - yếu tố quan trọng cho sự phát triển của hệ vi sinh đường ruột. Ngược lại, trẻ sinh mổ không có cơ hội tiếp xúc với nguồn vi khuẩn này [8], hệ quả là trẻ dễ gặp các rối loạn tiêu hóa như đau bụng, trào ngược, táo bón,… [12]. Ngoài ra, các nghiên cứu cũng cho thấy tỷ lệ hại khuẩn ở trẻ sinh mổ cao hơn khoảng 80% so với trẻ sinh thường [13].
Dù sinh mổ có thể đi kèm một số bất lợi nhưng bố mẹ không cần quá lo lắng trong quá trình chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ. Theo khuyến nghị của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), trẻ nên được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời, vì đây là giải pháp tối ưu giúp hỗ trợ hoàn thiện hệ tiêu hóa và tăng cường sức đề kháng cho bé [14].
Sữa mẹ được xem là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ nhỏ. Thành phần sữa mẹ cung cấp đầy đủ năng lượng, thúc đẩy tăng trưởng, đồng thời chứa nhiều thành phần có hoạt tính sinh học quan trọng giúp nâng đỡ hệ miễn dịch và bảo vệ trẻ trước sự xâm nhập của các tác nhân gây bệnh, bao gồm:
+ HMO (Human Milk Oligosaccharides): Là nhóm dưỡng chất có hàm lượng cao thứ ba trong sữa mẹ [15]. Năm trong số các oligosaccharide sữa mẹ (HMO) dồi dào nhất trong sữa mẹ gồm 2′-FL, 3-FL, 6′-SL, LNT và 3′-SL [16]. Nhiều nghiên cứu cho thấy HMO không chỉ giúp hạn chế sự bám dính của vi khuẩn, virus gây bệnh mà còn tạo môi trường thuận lợi để lợi khuẩn đường ruột phát triển và hoạt động hiệu quả hơn [17]. Đặc biệt, 2′-FL HMO đã được chứng minh lâm sàng có thể giúp giảm đến 66% nguy cơ nhiễm trùng hô hấp ở trẻ, góp phần phòng ngừa mầm bệnh [18].
+ Nucleotides: Là nhóm chất tham gia vào quá trình chuyển hóa và nhiều hoạt động sống thiết yếu của cơ thể trẻ. Nucleotides còn đóng vai trò hỗ trợ hệ miễn dịch, giúp tăng khả năng tạo kháng thể, với mức tăng hơn 86% sau 6 tháng tiêm vaccine HIB [19].
+ Lợi khuẩn Bifidobacterium (BB-12): Đây là chủng lợi khuẩn chiếm ưu thế ở trẻ bú mẹ và được đánh giá có vai trò quan trọng đối với hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh. Bifidobacterium giúp duy trì sự cân bằng hệ vi sinh đường ruột, từ đó góp phần làm giảm nguy cơ mắc các rối loạn và bệnh lý tiêu hóa ở trẻ [20].
>> Đọc thêm: Khi nào là thời điểm tối ưu để bổ sung DHA cho bé?
Kết luận:
Kiêng cữ sau sinh mổ giữ vai trò then chốt trong quá trình hồi phục của mẹ. Việc thực hiện kiêng cữ đúng cách giúp cơ thể nhanh chóng phục hồi, đồng thời đảm bảo sức khỏe cả về thể chất lẫn tinh thần để mẹ có thể chăm sóc bé một cách tốt nhất. Trường hợp mẹ chưa thể cho bé bú, mẹ nên trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn và hỗ trợ lựa chọn giải pháp dinh dưỡng phù hợp cho trẻ.
Khuyến cáo dinh dưỡng tối ưu:
+ Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ nhỏ. Nếu mẹ không có sữa hoặc không thể cho trẻ bú, mẹ cần chọn các công thức sữa có uy tín, nhất là các công thức có chứng cứ lâm sàng giúp trẻ phát triển tốt trí tuệ, sức khỏe và thể chất.
+ Rửa sạch dụng cụ pha và đun sôi với nước trong 5 phút trước khi pha. Cho trẻ ăn bằng cốc, thìa hợp vệ sinh.
+ Ngậm vú nhân tạo, bú bình không hợp lý hoặc ăn bổ sung trước 6 tháng tuổi có thể ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe của trẻ.
+ Khi trẻ bú bình, có thể có nguy cơ nhiễm khuẩn hoặc pha chế và cho ăn không đúng cách, vì vậy cần theo đúng hướng dẫn.
+ Khi cần dùng sữa công thức, nên lựa chọn các sản phẩm của thương hiệu uy tín, có hiệu quả được chứng minh hỗ trợ trẻ tăng trưởng và phát triển.
>> Xem thêm: Lượng sữa cho trẻ sơ sinh bao nhiêu là đủ theo từng độ tuổi?
SIM-C-903-25
-------------------------------
Nguồn tham khảo:
[2]: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40458539/
[4]: https://health.clevelandclinic.org/sex-after-birth
[5]: C-section recovery: What to expect: https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/labor-and-delivery/in-depth/c-section-recovery/art-20047310
[6]: https://americanpregnancy.org/healthy-pregnancy/labor-and-birth/cesarean-aftercare/
[9]: Sevelsted et al. (2015)
[10]: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3254156/
[11]: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33142727/
[12]: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6291958/
[13]: Korpela K et al (2018)
[14]: https://kidshealth.org/en/parents/breast-bottle-feeding.html
[15]: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6629589/
[16]: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9268401/
[17]: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7019891/
[18]: Reverri et al (2018)
[19]: Pickering et al (1998), sau 6 tháng tiêm phòng vắc xin HiB
