Ốm nghén là gì? Biểu hiện, nguyên nhân và cách khắc phục

Ốm nghén là hiện tượng phổ biến trong giai đoạn đầu của thai kỳ, mang đến cảm giác mệt mỏi và có thể ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống hàng ngày của mẹ bầu [1]. Vậy ốm nghén là gì, biểu hiện ra sao và đâu là những nguyên nhân đứng sau cảm giác khó chịu này? Việc nhận diện rõ tình trạng thai kỳ sẽ giúp các mẹ bầu chủ động tìm ra cách chăm sóc phù hợp để đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và thai nhi.

Ốm nghén là gì? Nghén khi mang thai xuất hiện khi nào? [2]

Ốm nghén là tình trạng buồn nôn và nôn ói trong thời kỳ mang thai. Đây là một tình trạng phổ biến, xảy ra ở lên đến khoảng 70% phụ nữ trong ba tháng đầu của thai kỳ. Ốm nghén có thể xảy ra vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày và thường có xu hướng thuyên giảm khi bước sang ba tháng giữa của thai kỳ (bắt đầu từ tuần thứ 14).

>>> Xem thêm:

+ Mẹ bầu 3 tháng đầu nên ăn gì? Các loại thực phẩm tốt cho mẹ và bé 

+ Các dấu hiệu mang thai sớm mà bạn nên biết 

+ 7 loại trái cây bà bầu không nên ăn trong thai kỳ 

Những ai có nguy cơ bị ốm nghén nặng [2]

Nguy cơ mắc chứng ốm nghén nặng của mẹ bầu sẽ tăng lên nếu mẹ:

• Mang đa thai (thai đôi, thai ba hoặc nhiều hơn).

• Có tiền sử bị ốm nghén nặng trong lần mang thai trước, hoặc có bố mẹ ruột/anh chị em ruột từng có tiền sử bị ốm nghén nặng khi mang thai.

• Có tiền sử bị say tàu xe.

• Có tiền sử mắc bệnh đau nửa đầu.

• Bị thừa cân (chỉ số khối cơ thể - BMI từ trên 25 đến dưới 30).

• Mắc bệnh lý nguyên bào nuôi thai kỳ (trophoblastic disease), dẫn đến sự phát triển tế bào bất thường trong tử cung.

• Thường xuyên bị căng thẳng hoặc lo âu.

• Sống ở khu vực có khí hậu nắng nóng.

• Làm việc ca đêm.

• Bị thiếu ngủ.

Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng những phụ nữ bị ốm nghén nặng có nhiều khả năng sinh con gái hơn.

Các biểu hiện của chứng ốm nghén là gì? [2]

Các biểu hiện và triệu chứng thường gặp của tình trạng ốm nghén bao gồm: buồn nôn, chán ăn và nôn ói. Một số người mô tả cảm giác ốm nghén tương tự như:

• Bị ợ nóng hoặc trào ngược axit.

• Bị say sóng hoặc say tàu xe .

• Có vật gì đó vướng trong cổ họng.

• Đói cồn cào

Nguyên nhân gây ra tình trạng ốm nghén là gì? [2]

Nguyên nhân gây ra tình trạng ốm nghén vẫn chưa được xác định rõ, nhưng các chuyên gia y tế cho rằng đây là sự kết hợp giữa những thay đổi về thể chất và chuyển hóa trong cơ thể. Tình trạng này có thể xuất phát từ:

• Sự sụt giảm đường huyết (hạ đường huyết).

• Sự gia tăng các hormone thai kỳ như HCG (human chorionic gonadotropin) hoặc estrogen.

• Sự biến động của huyết áp.

• Những thay đổi trong quá trình trao đổi chất.

Tình trạng ốm nghén có thể trở nên nghiêm trọng hơn do:

• Căng thẳng và lo âu.

• Cơ thể bị kiệt sức hoặc quá mệt mỏi.

• Việc ăn hoặc ngửi một số loại thực phẩm nhất định.

• Say xe.

• Thời tiết nắng nóng.

Các kiểu nghén khi mang thai

Dựa vào mức độ nặng nhẹ của các triệu chứng, tình trạng ốm nghén được phân thành hai nhóm như sau:

Ốm nghén thông thường [3]

Ốm nghén là tình trạng phổ biến trong thai kỳ, không nghiêm trọng như chứng nôn nghén quá mức và không gây ra hiện tượng mất nước hay sụt cân. Ốm nghén có thể khiến mẹ bầu thỉnh thoảng bị buồn nôn và nôn ói, nhưng mẹ vẫn có thể dung nạp và giữ lại thức ăn cũng như chất lỏng trong cơ thể. Triệu chứng này có xu hướng giảm dần hoặc biến mất hoàn toàn sau 12 tuần thai kỳ (khi kết thúc ba tháng đầu).

Ốm nghén nặng [4]

Chứng nôn nghén nặng (hyperemesis gravidarum – HG) là tình trạng ốm nghén nghiêm trọng, có thể xảy ra ở khoảng 1 trên 1.000 phụ nữ mang thai. Các triệu chứng của tình trạng này bao gồm nôn ói liên tục, sụt cân và mất nước. Quá trình điều trị thường bao gồm việc nhập viện, kết hợp truyền dịch và dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch.

Các biến chứng có thể xảy ra nếu không điều trị tình trạng ốm nghén nặng bao gồm:

• Mất cân bằng điện giải

• Trầm cảm và lo âu nghiêm trọng

• Thai nhi bị suy dinh dưỡng

• Cơ quan nội tạng quan trọng bị quá tải, bao gồm gan, tim, thận và não.

Khi nào mẹ bầu bị ốm nghén cần đi khám bác sĩ? [2]

Mẹ không nên chờ cho đến khi tình trạng nôn ói trở nên nghiêm trọng mới liên hệ với bác sĩ sản khoa. Việc thăm khám sớm khi bị ốm nghén trong giai đoạn thai kỳ có thể giúp ngăn tình trạng này trở nên nghiêm trọng hơn. Nôn ói dữ dội không phải là biểu hiện bình thường của thai kỳ và cần được chăm sóc y tế.

Mẹ hãy liên hệ ngay với bác sĩ hoặc cơ sở y tế nếu gặp các tình trạng sau:

• Mẹ bị buồn nôn kéo dài cả ngày, khiến mẹ không thể ăn uống được.

• Mẹ nôn từ 03 lần trở lên trong một ngày.

• Nôn ra chất có màu nâu hoặc có lẫn máu.

• Mẹ bị sút cân.

• Mẹ cảm thấy cực kỳ mệt mỏi.

• Mẹ cảm thấy chóng mặt hoặc ngất xỉu.

• Tim đập nhanh.

• Mẹ đi tiểu rất ít.

• Mẹ bị đau hoặc sốt.

>>> Tham khảo:

+ Mẹ bầu nên chuẩn bị đồ đi sinh từ tháng thứ mấy và gồm những gì? 

+ Chuẩn bị đồ đi sinh cần những món đồ gì? 

Cách giảm ốm nghén khi mang thai

Để giảm tình trạng ốm nghén khi mang thai, mẹ bầu có thể tham khảo một số cách sau:

Thay đổi chế độ ăn uống để giảm ốm nghén [2]

• Hãy ăn một vài chiếc bánh quy hoặc bánh mì nướng vào buổi sáng để giúp làm dịu dạ dày. Mẹ có thể đặt sẵn một vài chiếc bánh quy bên cạnh giường và ăn một vài miếng trước khi thức dậy.

• Ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày thay vì chỉ ăn ba bữa lớn. Và đồng thời, mẹ cũng không nên bỏ bữa.

• Tránh các thực phẩm cay và nhiều chất béo. Ăn những thực phẩm nhẹ như chuối, cơm, bánh mì nướng khô, khoai tây nướng không thêm gia vị, trứng,...

• Mẹ hãy bổ sung các món ăn phụ giàu dinh dưỡng và protein giữa các bữa chính, chẳng hạn như sữa chua, phô mai hoặc các loại hạt.

• Nên uống nhiều nước, đặc biệt là nước lọc và cần tránh sử dụng các loại thức uống có chứa caffeine.

• Luôn mang theo một túi đồ ăn nhẹ khi ra khỏi nhà.

• Pha trà với gừng tươi bào nhỏ hoặc thử dùng kẹo gừng.

>>> Tìm đọc: 

+ HMO là gì? Vai trò của các loại HMO quan trọng 

+ Lợi khuẩn BB-12 là gì? Tác dụng của BB-12 đối với cơ thể 

+ Probiotics là gì? Lợi ích và thời điểm nên dùng probiotics 

Thay đổi lối sống giúp giảm chứng ốm nghén khi mang thai [2]

• Mẹ nên uống vitamin dành cho bà bầu kèm với một món ăn nhẹ. Nếu loại vitamin này có chứa sắt, mẹ hãy thử chuyển sang uống vào buổi tối trước khi đi ngủ. Ngoài ra, mẹ có thể trao đổi với bác sĩ để tìm hiểu thêm về các lựa chọn bổ sung thêm các loại vitamin khác.

• Hãy tránh những nơi có mùi khó chịu, ánh sáng không ổn định, ánh sáng nhấp nháy hoặc những tình huống khiến mẹ cảm thấy khó chịu và kích thích cảm giác buồn nôn.

• Mẹ hãy nghỉ ngơi đầy đủ.

• Giữ cho không gian giữa các phòng luôn thông thoáng bằng cách bật quạt hoặc thỉnh thoảng đi ra ngoài để hít thở không khí trong lành.

• Mẹ hãy chọn các mùi hương tươi mát, dễ chịu như hương chanh, cam hoặc bạc hà.

• Không nên nằm ngay sau khi ăn.

• Hãy súc miệng sạch sẽ sau khi nôn.

Các phương pháp thay thế để giảm buồn nôn khi mang thai [2]

Một số phương pháp khác có thể giúp mẹ giảm cảm giác buồn nôn. Tuy nhiên, mẹ hãy trao đổi với bác sĩ trước khi áp dụng các phương pháp này:

• Vòng đeo tay bấm huyệt: Loại vòng này giúp tạo áp lực lên các điểm huyệt cụ thể trên cổ tay.

• Châm cứu: Trong liệu pháp châm cứu, bác sĩ sẽ cắm những chiếc kim nhỏ vào các huyệt đạo nhất định trên da.

Lưu ý: Không được sử dụng cần sa để điều trị tình trạng ốm nghén. Hiện chưa có bằng chứng khoa học nào cho thấy cần sa an toàn khi sử dụng trong thai kỳ.

Các câu hỏi thường gặp về tình trạng ốm nghén

Nghén khi mang thai xuất hiện khi nào? [2]

Triệu chứng ốm nghén có thể bắt đầu sớm nhất từ tuần thứ 6 của thai kỳ, nhưng thời điểm xuất hiện cụ thể ở mỗi người sẽ khác nhau. Hầu hết mẹ bầu đều gặp phải các dấu hiệu ốm nghén trước tuần thứ 9 của thai kỳ.

Ốm nghén là trai hay gái? [5]

Theo thống kê khoảng 2543/4320 bà mẹ đáp ứng tiêu chí lựa chọn để khảo sát thì phụ nữ mang thai bé gái báo cáo tần suất buồn nôn và nôn khi mang thai cao hơn (trung bình = 6,35 trên thang điểm 1-9) so với phụ nữ mang thai bé trai (trung bình = 6,04, p = 0,007). Tuy nhiên, cần có thêm nghiên cứu để đánh giá cả nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp của mối quan hệ này.

Kết luận:

Hy vọng những chia sẻ trên đã giúp bạn hiểu rõ ốm nghén là gì cũng như các phương pháp hỗ trợ giảm bớt cảm giác khó chịu trong những tháng đầu mang thai. Việc chủ động chăm sóc bản thân, giữ tinh thần thoải mái và duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý chính là nền tảng quan trọng giúp mẹ bầu vượt qua giai đoạn này một cách nhẹ nhàng hơn.

SIM-C-407-26

--------------------------------

Nguồn tham khảo:

[1]: Vomiting and morning sickness: https://www.nhs.uk/pregnancy/common-symptoms/vomiting-and-morning-sickness/ 

[2]: Morning Sickness: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/16566-morning-sickness-nausea-and-vomiting-of-pregnancy 

[3]: Hyperemesis Gravidarum: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/12232-hyperemesis-gravidarum 

[4]: Pregnancy - morning sicknessn: https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/healthyliving/pregnancy-morning-sickness 

[5]: Does greater morning sickness predict carrying a girl? Analysis of nausea and vomiting during pregnancy from retrospective report: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33098451/