Một số cách cai sữa cho bé mà mẹ có thể tham khảo
Theo WHO khuyến cáo, việc nuôi con bằng sữa mẹ là cách để cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết cho sự tăng trưởng và phát triển khỏe mạnh cho trẻ nhỏ [1]. Tuy nhiên, đến khoảng 6 tháng tuổi, trẻ sẽ chuyển dần từ sữa mẹ sang chế độ ăn đa dạng hơn để đáp ứng đủ các nhu cầu dinh dưỡng và năng lượng [2]. Và việc tìm được cách cai sữa cho bé phù hợp là điều mà nhiều bố mẹ quan tâm đến. Bài viết sau đây sẽ chia sẻ một số cách để bố mẹ có thể tham khảo khi cai sữa cho bé.
Khi nào thì nên cai sữa cho bé?
Cai sữa là quá trình chuyển đổi chế độ ăn của bé từ sữa mẹ sang các loại thức ăn và đồ uống khác. Thời điểm cai sữa là một quyết định cá nhân và sẽ khác nhau ở mỗi người. Trẻ có thể cai sữa ở các độ tuổi khác nhau. Một số trẻ sẽ dần dần bắt đầu thể hiện sự quan tâm nhiều hơn đến thức ăn đặc và ít quan tâm hơn đến việc bú sữa mẹ. Những trẻ khác có thể muốn ngừng bú sữa mẹ đột ngột hơn. Do đó, mẹ cũng có thể sẵn sàng cho bé cai sữa vào những thời điểm khác nhau [3].
Theo Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) khuyến nghị, thì mẹ có thể tham khảo lịch trình sau đây như một hướng dẫn [4]:
+ Cho bé bú sữa mẹ hoàn toàn (không ăn hoặc uống bất kỳ loại thức ăn hay đồ uống nào khác) trong 6 tháng đầu đời.
+ Sau 6 tháng tuổi, tiếp tục cho bé bú sữa mẹ và bắt đầu cho ăn dặm.
+ Sau khi bé được 1 tuổi, mẹ hãy tiếp tục cho con bú sữa mẹ miễn là cả mẹ và bé đều cảm thấy thoải mái. Một số bà mẹ và trẻ sơ sinh tiếp tục bú sữa mẹ đến khi trẻ lớn hơn và thậm chí hơn nữa. Nuôi con bằng sữa mẹ tốt cho cả mẹ và bé ở mọi lứa tuổi, và chưa có bằng chứng nào cho thấy việc cho con bú sữa mẹ gây hại đến sự phát triển của trẻ.
>> Xem thêm:
+ Nên cho trẻ uống sữa công thức đến mấy tuổi?
+ Khi nào là thời điểm tối ưu để bổ sung DHA cho bé?
+ Cách đổi sữa cho bé đúng cách, nhanh thích nghi
Một số cách cai sữa cho bé hay mà mẹ có thể tham khảo
Dưới đây là một số cách cai sữa cho bé đơn giản mà các bố mẹ có thể áp dụng cho con:
Giảm dần tần suất bú sữa mẹ [5]
Nếu có thể, hãy cho bé cai sữa từ từ trong vài tuần, vài tháng hoặc lâu hơn. Cách tiếp cận này giúp cả mẹ và bé dễ dàng thích nghi nhất.
Mẹ nên bắt đầu bằng việc thay thế cữ bú mà bé ít “ưa thích” nhất trong ngày. Khi bé đã thích nghi, mẹ tiếp tục thay thế cữ bú tiếp theo vào một thời điểm khác trong ngày. Hãy kiên trì thay thế từng cữ bú một theo cách này.
Tốc độ cai sữa sẽ tùy phụ thuộc vào cả mẹ và bé, nhưng về nguyên tắc, việc cai sữa diễn ra càng từ từ (tức là kéo dài thời gian chuyển đổi thay vì dừng đột ngột) thì sẽ càng hiệu quả. Mẹ nên duy trì lịch trình mới ít nhất vài ngày trước khi tiếp tục thay thế một cữ bú khác.
Cho bé ăn dặm để thay thế sữa mẹ dần dần [7]
6 tháng tuổi là thời điểm thích hợp để bắt đầu cho bé ăn dặm với các loại thức ăn dạng sệt, dễ nuốt.
Thức ăn dặm chính là bước chuyển tiếp tiếp theo. Mẹ hãy cho bé ăn từng loại thức ăn mới một cách từ tốn, khoảng một loại mỗi tuần, để dễ dàng theo dõi và nhận biết nếu bé có phản ứng dị ứng với một loại thực phẩm nào đó.
Ban đầu, bé chỉ ăn được vài thìa cà phê nhưng khi kỹ năng nhai nuốt của bé cải thiện, lượng thức ăn bé tiêu thụ cũng sẽ tăng dần lên. Trong giai đoạn đầu chuyển sang ăn dặm, nên cho bé bú sữa mẹ trước khi ăn. Điều này giúp đảm bảo duy trì nguồn sữa mẹ ổn định và bé vẫn nhận đủ lượng sữa cần thiết trong khi đang học cách làm quen với các loại thức ăn mới. Tuy nhiên, khi quá trình ăn dặm đã vào nề nếp, việc bú sữa mẹ trước khi ăn có thể không còn cần thiết nữa. Ngoài ra, việc cho bé ăn dặm cũng tạo cơ hội cho bố hoặc người chăm sóc khác cùng tham gia vào quá trình chăm sóc và cho bé ăn.
Khoảng 6-9 tháng tuổi, mẹ có thể bắt đầu tập cho trẻ uống chất lỏng bằng cốc có nắp và vòi uống. Khi mới bắt đầu, mẹ hãy chọn ra một cữ bú trong ngày để tập cho trẻ uống bằng cốc hoặc bình thay cho bú sữa mẹ. Nên chọn cữ mà trẻ ít muốn bú nhất, thời điểm ngực mẹ không quá căng sữa hoặc thời điểm thuận tiện với lịch sinh hoạt của mẹ.
Sau vài ngày đến khoảng một tuần, nếu trẻ đã quen, có thể tiếp tục thay thêm một cữ bú khác bằng cốc hoặc bình. Các cữ bú vào sáng sớm và trước khi đi ngủ thường nên thay thế sau cùng vì đây thường là những cữ trẻ khó bỏ nhất.
Hỗ trợ bé chuyển hướng chú ý khi đòi bú [8]
Mẹ hãy cố gắng dự đoán khi nào bé có thể muốn bú sữa mẹ và tìm cách đánh lạc hướng bé, chẳng hạn như đọc sách, đi dạo hoặc chơi ngoài trời. Hãy làm điều đó trước khi con bạn đòi bú sữa mẹ.
Mặt khác, mẹ cũng nên cố gắng tránh những yếu tố gợi nhớ đến việc cho bú. Ví dụ, trong giai đoạn cai sữa, mẹ đừng ngồi vào chiếc ghế quen thuộc thường dùng để cho con bú trước đây. Và hãy nhờ một thành viên khác trong gia đình hoặc bạn bè cho bé ăn (bằng bình hoặc cốc).
Giảm dần việc cho con bú để con ngủ [9]
Việc cai cữ bú trước khi ngủ có thể là một thử thách, bởi cho bú thường là cách dễ nhất để giúp trẻ vào giấc hoặc ngủ lại nếu thức giấc giữa đêm.
Để giúp trẻ ngừng gắn liền việc bú sữa mẹ với giấc ngủ, bạn có thể thử một số phương pháp sau:
+ Hãy kéo dài dần khoảng thời gian giữa cữ bú cuối và lúc trẻ đi ngủ.
+ Thiết lập một chu trình đi ngủ mới không bao gồm việc cho trẻ bú để ngủ. Thay vào đó, hãy tập trung vào các hoạt động giúp trẻ thư giãn như hát ru, đung đưa, đọc sách hoặc vỗ về.
+ Rút ngắn dần thời gian cho bú sao cho vừa đủ để trẻ thư giãn, đồng thời chuyển sự tập trung của trẻ vào câu chuyện hoặc bài hát nhiều hơn là việc bú sữa mẹ.
+ Nếu trẻ thức giấc vào ban đêm, bố có thể hỗ trợ dỗ dành bằng cách ôm ấp hoặc cho trẻ uống một chút nước.
+ Ngay cả khi mẹ đang cho trẻ ngủ chung giường, hãy thử dỗ dành trẻ bằng các hình thức khác trước khi cho bú. Theo thời gian, mẹ sẽ thấy trẻ chuyển dần từ việc bú để được an ủi sang được an ủi bằng những cách khác.
Bằng những thay đổi nhẹ nhàng trong thói quen hàng ngày kết hợp với sự vỗ về, trẻ có thể dần học được cách tự ngủ mà không cần bú sữa mẹ.
>> Tham khảo:
+ Lượng sữa cho trẻ sơ sinh bao nhiêu là đủ theo từng độ tuổi?
+ Cách nhận biết trẻ hợp sữa công thức và các lưu ý khi pha sữa
+ Dấu hiệu trẻ không hợp sữa công thức có thể nhận biết ngay
Lưu ý khi thực hiện các cách cai sữa cho bé [4]
Nếu mẹ cần hoặc muốn cai sữa trước khi trẻ tự sẵn sàng, tốt nhất mẹ nên thực hiện một cách từ từ.
Ngoài ra, mẹ nên cân nhắc trì hoãn việc cai sữa cho bé nếu:
+ Trẻ đang mọc răng hoặc bị ốm: Trẻ sẽ cần được vỗ về, an ủi nhiều hơn trong những giai đoạn này. Ngoài ra, các kháng thể trong sữa mẹ sẽ giúp hệ miễn dịch của trẻ chống lại bệnh tật và vi khuẩn.
+ Trẻ đang gặp khó khăn trong việc thích nghi: Nếu trẻ phản kháng lại mọi nỗ lực khi mẹ đang thực hiện cai sữa, có lẽ đây chưa phải là thời điểm thích hợp. Nếu được, mẹ hãy tạm dừng, chờ đợi và thử lại sau 1-2 tháng.
Chế độ dinh dưỡng thay thế khi thực hiện cai sữa cho bé
Thay thế bằng sản phẩm dinh dưỡng công thức [10]
Sau khi bé cai sữa mẹ, bạn cần chú trọng bổ sung đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho bé. Bên cạnh chế độ ăn uống đủ chất, các sản phẩm dinh dưỡng công thức có thể góp phần đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của trẻ. Bố mẹ nên chọn loại sữa công thức phù hợp với độ tuổi và nhu cầu phát triển của từng bé.
>> Tìm đọc:
+ Nhận biết dấu hiệu trẻ bị dị ứng sữa công thức và hướng xử lý
+ Trẻ uống sữa công thức đi ngoài màu xanh rêu có sao không?
+ Trẻ bị ọc sữa: Nguyên nhân và hướng xử lý phù hợp
Bổ sung dinh dưỡng qua khẩu phần ăn [11]
Sau vài tuần đầu cai sữa, bố mẹ hãy cân nhắc cho bé ăn dặm các loại thực phẩm từ tất cả các nhóm thực phẩm, bao gồm:
+ Các loại thực phẩm giàu tinh bột như gạo, mì, khoai tây, ngũ cốc và bánh mì.
+ Các thực phẩm giàu protein như thịt, cá, đậu, các loại hạt, đậu phụ và trứng.
+ Các sản phẩm từ sữa bao gồm sữa chua, kem sữa và phô mai.
+ Trái cây và rau quả
Một chế độ ăn uống cân bằng từ các nhóm thực phẩm này sẽ giúp trẻ nhận được đầy đủ vitamin, khoáng chất, chất béo và chất đạm cần thiết, mặc dù sữa cung cấp phần lớn các chất này trong giai đoạn đầu đời.
Trong đó, sắt là vi chất đặc biệt quan trọng, vì lượng sắt dự trữ trong cơ thể trẻ sẽ giảm thấp khi khoảng sáu tháng tuổi. Do đó, bố mẹ hãy cố gắng bổ sung các thực phẩm giàu sắt vào bữa ăn của trẻ như thịt, đậu gà, đậu thận, đậu ngự, cũng như các loại ngũ cốc ăn sáng được tăng cường sắt.
>> Bố mẹ tham khảo thêm:
+ Có nên pha chung sữa mẹ với sữa công thức hay không?
+ Sữa công thức pha xong để được bao lâu là an toàn?
+ Sữa công thức mở nắp để được bao lâu?
Các loại thực phẩm nên hạn chế sử dụng [11]
+ Muối và Đường: Tránh nêm thêm muối vào thức ăn của trẻ cũng như hạn chế cho trẻ ăn các thực phẩm chứa nhiều muối, ví dụ như thịt xông khói và đậu hầm đóng hộp. Ngoài ra, hãy tránh các thực phẩm chế biến sẵn có hàm lượng đường cao.
+ Mật ong: Mật ong có thể chứa vi khuẩn gây hại cho trẻ, vì vậy hãy tránh cho trẻ dưới 12 tháng tuổi sử dụng. Khi trẻ từ 1 tuổi trở lên, bố mẹ có thể thêm mật ong vào chế độ ăn của trẻ.
+ Các loại hạt: Có thể cho trẻ ăn các loại hạt đã xay nhuyễn hoặc bơ hạt mịn khi trẻ được khoảng 6 tháng tuổi. Tuy nhiên, cần tránh cho trẻ ăn nguyên hạt cho đến khi trẻ được khoảng 5 tuổi vì có nguy cơ gây hóc, nghẹn đường thở.
+ Phô mai: Nhiều loại phô mai như cheddar và phô mai tươi (cream cheese) an toàn cho trẻ. Tuy nhiên, một số loại như brie, camembert và phô mai xanh có thể chứa vi khuẩn nên bố mẹ cần tránh sử dụng.
Kết luận:
Bài viết trên đây đã chia sẻ đầy đủ đến các bố mẹ về các cách cai sữa cho bé, từ việc nên lựa chọn thời điểm thích hợp, áp dụng nguyên tắc giảm dần tần suất và lượng sữa khi trẻ bú sữa mẹ, đến xây dựng một chế độ dinh dưỡng và thực phẩm phù hợp. Hy vọng từ đó, có thể giúp quá trình cai sữa cho bé sẽ trở nên nhẹ nhàng, an toàn và hiệu quả hơn.
Ngoài ra, khi lượng sữa mẹ giảm dần trong quá trình cai sữa cho bé, việc thiết lập một chế độ dinh dưỡng phù hợp là vô cùng quan trọng. Bố mẹ có thể cân nhắc lựa chọn các sản phẩm dinh dưỡng bổ sung có chứa các dưỡng chất thiết yếu như:
+ 5HMOs giúp tăng cường miễn dịch [12], hỗ trợ tăng cường hệ vi sinh đường ruột [13] [14].
+ Lợi khuẩn BB-12® giúp giảm hại khuẩn, tăng lợi khuẩn [15].
Các lưu ý về dinh dưỡng:
+ Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ nhỏ. Nếu mẹ không có sữa hoặc không thể cho trẻ bú, mẹ cần chọn các công thức sữa có uy tín, nhất là các công thức có chứng cứ lâm sàng giúp trẻ phát triển tốt trí tuệ, sức khỏe và thể chất.
+ Rửa sạch dụng cụ pha và đun sôi với nước trong 5 phút trước khi pha. Cho trẻ ăn bằng cốc, thìa hợp vệ sinh.
+ Ngậm vú nhân tạo, bú bình không hợp lý hoặc ăn bổ sung trước 6 tháng tuổi có thể ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe của trẻ.
+ Khi trẻ bú bình, có thể có nguy cơ nhiễm khuẩn hoặc pha chế và cho ăn không đúng cách, vì vậy cần theo đúng hướng dẫn.
+ Khi cần dùng sữa công thức, nên lựa chọn các sản phẩm của thương hiệu uy tín, có hiệu quả được chứng minh hỗ trợ trẻ tăng trưởng và phát triển.
SIM-C-403-26
----------------------------------
Nguồn tham khảo:
[1]: Nuôi con bằng sữa mẹ: https://www.who.int/vietnam/vi/health-topics/breastfeeding
[2]: Complementary feeding: https://www.who.int/health-topics/complementary-feeding#tab=tab_1
[3]: Weaning From Breastfeeding: https://www.cdc.gov/infant-toddler-nutrition/breastfeeding/weaning.html
[4]: Weaning your baby: https://womenshealth.gov/breastfeeding/breastfeeding-home-work-and-public/weaning-your-baby
[5]: Weaning your child from breastfeeding: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2720508/
[6]: Transitioning from breastfeeding to solids: https://www.chrichmond.org/services/gastroenterology-and-nutrition/feeding/transitioning-from-breastfeeding-to-solids/
[7]: Weaning from Breastfeeding: https://www.coloradowic.gov/weaning-breastfeeding
[8]: Weaning your toddler or child: https://www.breastfeeding.asn.au/resources/weaning-your-toddler-or-child
[9] Khi nào nên bắt đầu cai sữa mẹ cho bé?: http://ttyttanphudong.vn/chi-tiet-tin?/khi-nao-nen-bat-au-cai-sua-me-cho-be-/14948466
[10]: Weaning and baby food: What can my baby eat and when?: https://www.bbc.co.uk/tiny-happy-people/articles/z4xfpg8
[11] Triantis et al. (2018)
[12] Yu et al. (2013)
[13] Thomson et al. (2018)
[14] Jungersen et al. (2014)
