Mẹ bầu thiếu chất dinh dưỡng có thể gặp nhiều vấn đề sức khỏe, đồng thời ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Tuy nhiên, các dấu hiệu thiếu chất trong giai đoạn đầu thường không đặc trưng và dễ bị nhầm lẫn với những thay đổi sinh lý thường gặp trong thai kỳ.

Phụ nữ mang thai cần xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp do nhu cầu về năng lượng và các dưỡng chất thiết yếu tăng lên trong thai kỳ. Tình trạng thiếu các dưỡng chất quan trọng ở mẹ bầu, đặc biệt là iốt, sắt, folate (axit folic), canxi và kẽm, có thể làm tăng nguy cơ gặp một số vấn đề sức khỏe như thiếu máu, xuất huyết... Đồng thời, thai nhi cũng có thể bị ảnh hưởng, dẫn đến nhẹ cân khi sinh, suy dinh dưỡng và chậm phát triển [1]. Vậy, làm thế nào để nhận biết dấu hiệu thai nhi thiếu chất, từ đó giúp mẹ bầu kịp thời bổ sung đầy đủ các dưỡng chất cần thiết?

Các dấu hiệu mẹ bầu thiếu chất dễ bị nhầm lẫn và bỏ qua 

Tình trạng thiếu chất ở mẹ bầu có thể xảy ra khi chế độ ăn uống không đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng và các chất dinh dưỡng trong quá trình mang thai [2]. Tùy thuộc vào dưỡng chất bị thiếu, mẹ bầu có thể xuất hiện những dấu hiệu khác nhau như:

  • Thiếu vitamin D thường liên quan đến các triệu chứng như mệt mỏi, chất lượng giấc ngủ kém và đau nhức xương khớp [3].

  • Thiếu sắt gây thiếu máu ở mẹ bầu thường có các dấu hiệu, triệu chứng như mệt mỏi, chóng mặt, choáng váng, đau đầu, da nhợt nhạt, thở nông và hội chứng pica (thèm ăn những thứ không phải thực phẩm) [4].

  • Thiếu canxi có thể tiềm ẩn nguy cơ hạ canxi máu ở mẹ bầu. Nếu tình trạng này nghiêm trọng, mẹ có thể gặp các triệu chứng như đau nhức cơ, co giật, loạn nhịp tim, co thắt phế quản... [5].

Các triệu chứng thiếu chất ở mức độ nhẹ đến trung bình thường không quá rõ ràng và đôi khi có biểu hiện tương tự những vấn đề, triệu chứng thai kỳ thường gặp như mệt mỏi, ốm yếu, đau nhức cơ thể, táo bón, khó tiêu... do những thay đổi sinh lý trong cơ thể mẹ bầu [6], [7]. Điều này có thể khiến mẹ không nghĩ đến khả năng cơ thể đang thiếu hụt dưỡng chất cần thiết cho bản thân và thai nhi. Vì vậy, mẹ không nên chủ quan mà nên kiểm tra với bác sĩ để đánh giá chế độ dinh dưỡng, xác định cơ thể đã được bổ sung đầy đủ các dưỡng chất cần thiết cho cả mẹ và bé hay chưa, từ đó có biện pháp can thiệp phù hợp và kịp thời.

Mẹ bầu thiếu chất có nguy cơ gặp phải các vấn đề gì?

>> Tìm hiểu thêm:

+ 12 Thực phẩm cực lợi sữa cho mẹ sau sinh

+ Mẹ bầu nên chuẩn bị đồ đi sinh từ tháng thứ mấy và gồm những gì?

+ Các điều cần kiêng cữ sau sinh mổ mà mẹ không nên bỏ qua

+ Các dấu hiệu mang thai sớm mà bạn nên biết

Sự phát triển của thai nhi trong tử cung cần được cung cấp đầy đủ các dưỡng chất cần thiết. Tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng ở mẹ bầu có thể làm tăng nguy cơ dị tật, ảnh hưởng đến quá trình phát triển của thai nhi, đồng thời gây ra những bất lợi trong quá trình sinh nở ở người mẹ [8]. Ví dụ, thiếu hụt folate ở mẹ bầu có thể làm tăng nguy cơ dị tật ống thần kinh ở thai nhi, trong khi thiếu vitamin B12 ở mẹ có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thần kinh và gây thiếu máu hồng cầu to ở trẻ [8].

Ở mẹ bầu, việc bổ sung axit béo omega-3, đặc biệt là DHA, cũng rất quan trọng vì đây là thành phần thiết yếu của não, võng mạc và hệ thần kinh. Ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy mối tương quan giữa lượng omega-3 được hấp thụ, đặc biệt là DHA, với chức năng nhận thức, thị giác và sự phát triển tổng thể của não bộ. Các nghiên cứu cho thấy trẻ sơ sinh có mẹ bổ sung DHA trong thời kỳ mang thai có chức năng miễn dịch khỏe mạnh hơn. Ngoài ra, các axit béo omega-3 còn hỗ trợ quá trình chuyển dạ và sinh nở ở mẹ [9].

Với canxi, nếu mẹ bổ sung không đủ và dẫn đến thiếu hụt, tình trạng này có thể gây ra các triệu chứng như mệt mỏi, đau nhức bắp cơ, tê chân, đau lưng, răng lung lay, chuột rút; nặng hơn có thể gây co giật do hạ canxi huyết quá mức. Còn đối với thai nhi, thiếu hụt canxi có thể dẫn đến suy dinh dưỡng trong bụng mẹ, còi xương bẩm sinh, biến dạng xương và các vấn đề khác [10].

Giải pháp giúp mẹ bầu luôn khỏe mạnh, tránh bị thiếu chất

>> Đọc thêm:

+ Chuẩn bị đồ đi sinh cần những món đồ gì?

+ Mẹ bầu 3 tháng đầu nên ăn gì? Các loại thực phẩm tốt cho mẹ và bé

+ 7 loại trái cây bà bầu không nên ăn trong thai kỳ

+ Ốm nghén là gì? Biểu hiện, nguyên nhân và cách khắc phục

1. Duy trì chế độ ăn uống khoa học

Ăn uống đầy đủ và lành mạnh là một trong những điều tốt nhất mẹ có thể thực hiện trong thời kỳ mang thai. Nhiều bà bầu có quan niệm mang thai là ăn cho hai người nên có xu hướng bổ sung lượng dinh dưỡng gấp đôi bình thường, dẫn đến dư thừa năng lượng và dưỡng chất. Nếu tình trạng này kéo dài, mẹ có nguy cơ tăng cân quá mức trong thai kỳ và dễ gặp phải các biến chứng như đái tháo đường thai kỳ, huyết áp cao, tiền sản giật và thai to. Ngoài ra, tình trạng này cũng có thể làm tăng nguy cơ sinh non hoặc phải mổ lấy thai [12]. Chính vì vậy, mục tiêu dinh dưỡng của mẹ bầu là cân bằng giữa việc hấp thu đầy đủ các dưỡng chất cần thiết cho sự phát triển của thai nhi và duy trì cân nặng khỏe mạnh [11].

Mẹ bầu nên bổ sung thêm khoảng 300 calories mỗi ngày với chế độ ăn cân bằng, gồm protein, trái cây, rau củ và ngũ cốc nguyên hạt. Đồng thời, mẹ nên hạn chế đồ ngọt và chất béo ở mức tối đa có thể [11], [12]. Những thực phẩm tốt cho sức khỏe của mẹ bầu và sự phát triển của thai nhi gồm [12]:

  • Rau củ: cà rốt, khoai lang, bí ngô, rau bina, rau xanh nấu chín, cà chua, ớt chuông.

  • Trái cây: dưa lưới, xoài, mận, chuối, mơ, cam, bưởi chùm...

  • Sữa và các sản phẩm từ sữa: sữa chua không béo hoặc ít béo, sữa tách béo, sữa đậu nành...

  • Các loại ngũ cốc: ngũ cốc nguyên hạt, bao gồm loại ăn liền hoặc nấu chín.

  • Protein: các loại đậu, hạt, thịt nạc, cá hồi, cá trích, cá mòi, cá minh thái...

Bên cạnh đó, để bổ sung dinh dưỡng, mẹ cũng nên cân nhắc sử dụng thêm các sản phẩm sữa bầu. Đây là những sản phẩm được thiết kế dành riêng cho phụ nữ mang thai và cho con bú, giúp cung cấp các dưỡng chất quan trọng mà mẹ cần trong thai kỳ với hàm lượng phù hợp. Bổ sung 2 ly sữa bầu mỗi ngày kết hợp với chế độ ăn khoa học, lành mạnh trong thai kỳ có thể giúp mẹ và bé nhận đủ dinh dưỡng, hạn chế nguy cơ thiếu hụt hoặc dư thừa dưỡng chất. Bên cạnh đó, một số loại sữa bầu uy tín còn được chứng minh lâm sàng về khả năng tăng tỷ lệ nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ sau sinh và tăng tỷ lệ trẻ có chỉ số khi sinh đạt chuẩn.

Ngoài ra, một số loại sữa bầu uy tín hiện nay còn có công thức cải tiến như ít ngọt, ít béo, không cung cấp năng lượng dư thừa và có chỉ số đường huyết thấp. Sản phẩm cũng bổ sung các thành phần cần thiết như prebiotic, vitamin C, vitamin E, kẽm và selen, góp phần hỗ trợ tăng cường sức đề kháng cho mẹ. Ngoài ra, chất xơ FOS trong một số loại sữa bầu cũng có thể hỗ trợ hệ tiêu hóa của mẹ hoạt động khỏe mạnh hơn và giúp phòng ngừa táo bón trong thai kỳ.

2. Bổ sung Vitamin, Khoáng Chất

 

Trong thời kỳ mang thai, mẹ bầu cần bổ sung thêm các vitamin và khoáng chất thiết yếu như axit folic, sắt, canxi, vitamin D, choline, omega-3, vitamin nhóm B và vitamin C [9]. Khi cần thiết, bác sĩ sản khoa sẽ tư vấn mẹ sử dụng thêm các sản phẩm bổ sung vitamin và khoáng chất trước sinh để đáp ứng đầy đủ nhu cầu dinh dưỡng cho cả mẹ và bé. Tuy nhiên, các sản phẩm bổ sung vi chất không thể thay thế hoàn toàn một chế độ ăn uống lành mạnh [10]. Ngoài ra, khi sử dụng các sản phẩm này, mẹ cũng cần lưu ý dùng đúng liều lượng và thời điểm để tránh nguy cơ quá liều, hạn chế tương tác với thuốc và giúp cơ thể nhận được những lợi ích phù hợp nhất.

3. Vận động nhẹ nhàng

Nếu mẹ bầu có tình trạng sức khỏe và thai kỳ bình thường, mẹ nên tiếp tục hoặc bắt đầu duy trì các hoạt động thể chất đều đặn, thường xuyên. Tập thể dục trong thai kỳ có thể mang lại những lợi ích sau cho cả mẹ và bé: [13]

  • Giảm đau lưng.

  • Giảm táo bón.

  • Giảm nguy cơ mắc đái tháo đường thai kỳ, tiền sản giật và giảm khả năng sinh mổ.

  • Thúc đẩy tăng cân lành mạnh trong thời gian mang thai.

  • Cải thiện thể lực tổng thể và tăng cường sức khỏe tim mạch.

  • Giúp mẹ dễ dàng giảm cân hơn sau khi sinh.

Mức độ vận động thể chất lý tưởng đối với mẹ bầu là ít nhất 150 phút mỗi tuần, có thể chia thành 30 phút vận động mỗi ngày trong 5 ngày/tuần với các bài tập nhịp điệu cường độ vừa phải. Nếu cảm thấy chưa an tâm, mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ để được tư vấn về hình thức và mức độ vận động phù hợp [11].

Tóm lại, mẹ nên chủ động tìm hiểu và bổ sung đầy đủ các dưỡng chất cần thiết, đảm bảo đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cho cả mẹ và bé trong suốt thai kỳ, thay vì chờ đến khi xuất hiện dấu hiệu thai nhi thiếu chất hoặc các triệu chứng thiếu chất mới bắt đầu bổ sung.

SIM-C-812-24

---------------------------
* Nguồn tham khảo
1. Maternal nutrition https://www.unicef.org/nutrition/maternal Ngày truy cập 15/12/2024 
2. Maternal Nutritional Deficiencies and Interventions https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3575894/ Ngày truy cập 15/12/2024 
3. Associations between Pregnancy-Related Symptoms, Serum 25(OH)D, and Physical Quality of Life in Pregnant Women https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8839227/ Ngày truy cập 15/12/2024 
4. Iron deficiency anemia during pregnancy: Prevention tips https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/pregnancy-week-by-week/in-depth/anemia-during-pregnancy/art-20114455 Ngày truy cập 15/12/2024 
5. Hypocalcemia in Pregnancy: A Clinical Review Update https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6206424/ Ngày truy cập 15/12/2024 
6. Common pregnancy symptoms or complications https://www.mkuh.nhs.uk/maternity-services/common-pregnancy-symptoms-or-complications Ngày truy cập 15/12/2024 
7. Physical Changes During Pregnancy https://www.msdmanuals.com/home/women-s-health-issues/normal-pregnancy/physical-changes-during-pregnancy Ngày truy cập 15/12/2024 
8. How Does Nutrition Influence Development? https://www.birthdefectsresearch.org/primer/nutrition.asp Ngày truy cập 15/12/2024 
9. Omega 3 Fatty Acids: FAQs https://americanpregnancy.org/healthy-pregnancy/pregnancy-health-wellness/omega-3-fatty-acids-faqs/ Ngày truy cập 15/122024 
10.Thông tin thuốc tháng 7/2021 https://www.tudu.com.vn/vn/y-hoc-thuong-thuc/thong-tin-thuoc/thong-tin-thuoc-thang-72021/# Ngày truy cập 15/122024 
11. Nutrition During Pregnancy https://www.acog.org/womens-health/faqs/nutrition-during-pregnancy Ngày truy cập 15/122024 
10. Nutrition During Pregnancy https://www.hopkinsmedicine.org/health/wellness-and-prevention/nutrition-during-pregnancy Ngày truy cập 15/12/2024 
11. Exercise During Pregnancy https://www.acog.org/womens-health/faqs/exercise-during-pregnancy Ngày truy cập 15/12/2024   
12. Pregnancy diet: Common myths and what you should eat during your pregnancy https://health.ucdavis.edu/blog/good-food/pregnancy-diet-common-myths-and-what-you-should-eat-during-your-pregnancy/2021/03