Trẻ Bất Dung Nạp Lactose – Nhận Biết Sớm, Chăm Bé Khỏe, Mẹ An Tâm

Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ nhỏ

Bé nhà bạn hay quấy khóc sau mỗi cữ bú, bụng lúc nào cũng căng cứng, đi ngoài phân lỏng liên tục? Nếu bạn đang lo lắng và tìm kiếm câu trả lời, có thể bé đang gặp phải tình trạng trẻ bất dung nạp lactose — một vấn đề tiêu hóa khá phổ biến ở trẻ nhỏ [2] mà không phải mẹ nào cũng nhận ra sớm. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất của tình trạng này, nhận biết dấu hiệu đúng lúc và tìm ra hướng xử trí phù hợp cho con.

Lactose là đường tự nhiên có trong sữa và các sản phẩm từ sữa. Để tiêu hóa được lactose, cơ thể cần một loại enzyme đặc biệt tên là lactase, được sản xuất ở ruột non. Trẻ bất dung nạp lactose có thể biểu hiện qua các rối loạn tiêu hóa chức năng,[1] là tình trạng cơ thể không có khả năng tiêu hóa lactose có trong các sản phẩm từ sữa hoặc thức ăn vì thiếu enzyme lactase trong ruột non.[2,3] 

Khi không có đủ lactase, lactose không được phân giải mà đi thẳng xuống đại tràng. Tại đây, vi khuẩn lên men lactose tạo ra sinh hơi/khí và acid SCFA (Short-Chain Fatty Acids — Axit béo chuỗi ngắn) — gây ra những triệu chứng tiêu hóa khó chịu mà mẹ thường thấy ở bé.[4,5]

Các triệu chứng thường xuất hiện sau khi bé bú sữa hoặc ăn thực phẩm có chứa lactose. Mẹ cần chú ý những biểu hiện sau:[2]

•      Đau bụng 

•      Đầy hơi 

•      Tiêu chảy 

•      Buồn nôn

⚠️ Lưu ý: Mẹ nên đưa bé đi khám để được chẩn đoán chính xác.

Trước tiên, hãy hiểu về hai dạng thiếu hụt men lactase chính: [6,7] 

3.1 Thiếu hụt nguyên phát (bẩm sinh)

Thể bệnh nặng với sự thiếu hụt hoặc không có men lactase từ khi mới sinh, rất hiếm gặp.

3.2 Thiếu hụt thứ phát

Hậu quả của tổn thương biểu mô ruột non dẫn đến tình trạng kém hấp thu lactose ở các mức độ khác nhau (viêm dạ dày ruột cấp, bệnh celiac, viêm ruột mạn tính hoặc hóa trị liệu ung thư...).

Hoạt tính men lactase hồi phục khi niêm mạc ruột hồi phục.

4.1. Ưu Tiên Chế Độ Ít Lactose — Không Loại Bỏ Hoàn Toàn

Phương pháp dinh dưỡng phù hợp cho bất dung nạp lactose do thiếu hụt men lactase thứ phát là chế độ dinh dưỡng ít lactose.[6]

Việc giảm hoặc loại bỏ lactose chỉ nên là tạm thời. Thực tế, lactose hoạt động như một prebiotics giúp gia tăng hệ vi khuẩn chí ở trực tràng như bifidobacterium và lactobacillus.[7]

Việc sử dụng lactose thường xuyên giúp hệ vi khuẩn đại tràng thích nghi, nhờ đó cải thiện khả năng xử lý lactose và giảm triệu chứng bất dung nạp.[8] Ngược lại, khi loại bỏ lactose hoàn toàn khỏi chế độ ăn, sự thích nghi này sẽ mất đi, làm giảm khả năng dung nạp và dễ gây triệu chứng khi lactose được đưa trở lại.[8]

Mẹ nên tránh các thực phẩm chứa nhiều lactose.[6]

4.2. Lựa Chọn Sản Phẩm Dinh Dưỡng Phù Hợp

Như đã được đề cập, phương pháp dinh dưỡng phù hợp cho bất dung nạp lactose do thiếu hụt men lactase thứ phát là chế độ dinh dưỡng ít lactose. Hiện nay, trên thị trường đã có các sản phẩm dinh dưỡng được thiết kế đặc biệt để giảm hàm lượng lactose, thường được công bố trên nhãn là ‘ít lactose’ mà ba mẹ có thể chọn [6].

❓ Bất dung nạp lactose có phải dị ứng đạm sữa không? [2,3]
Không. Đây là hai tình trạng hoàn toàn khác nhau. Bất dung nạp lactose là vấn đề tiêu hóa do thiếu enzyme lactase. Dị ứng đạm sữa bò là phản ứng miễn dịch của cơ thể với protein trong sữa. Mẹ cần đưa bé đi khám để phân biệt chính xác.

❓ Trẻ bất dung nạp lactose có phải ngưng uống sữa hoàn toàn không?
Phương pháp can thiệp dinh dưỡng phù hợp là chế độ dinh dưỡng ít lactose, không phải loại trừ hoàn toàn.[6] Việc duy trì một lượng nhỏ lactose còn giúp cải thiện khả năng đáp ứng của đại tràng theo thời gian.[8]

❓ Bất dung nạp lactose ở trẻ có tự khỏi không?
Phụ thuộc vào dạng thiếu hụt. Với thiếu hụt thứ phát, hoạt tính men lactase hồi phục khi niêm mạc ruột hồi phục.[6,7] Với thiếu hụt bẩm sinh, cần tham khảo ý kiến của bác sỹ để đưa ra chế độ ăn phù hợp.

❓ Làm sao phân biệt bé bị bất dung nạp lactose hay chỉ khó tiêu?
Dấu hiệu gợi ý bất dung nạp lactose là triệu chứng xuất hiện sau khi bé bú sữa hoặc sau mỗi bữa ăn có chứa lactose kèm đầy hơi, tiêu chảy, đau bụng và buồn nôn.[2] Tuy nhiên, việc này cần thêm chuẩn đoán chính xác từ bác sĩ — mẹ không nên tự kết luận tại nhà.

Nếu bé có dấu hiệu bất dung nạp lactose, điều quan trọng nhất là không tự ý chẩn đoán và tự xử trí. Hãy đưa bé đến gặp bác sĩ nhi khoa để được thăm khám và tư vấn phù hợp. Bác sĩ sẽ giúp xác định bé đang ở dạng thiếu hụt nào, từ đó đưa ra hướng điều chỉnh dinh dưỡng chính xác nhất — đủ để kiểm soát triệu chứng mà không ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của con.

1. Wilder-Smith et al. Aliment Pharmacol Ther. 2013 Jun;37(11):1074-83.

2. Heyman et al. Pediatrics. 2006 Sep;118(3):1279-86.

3. Leszkowicz et al. Nutrients. 2022 Apr 24;14(9):1785.

4. Misselwitz et al. Gut. 2019 Nov;68(11):2080-2091.

5. Grenov et al. Food Nutr Bull. 2016 Mar;37(1):85-99.

6. Scientific Opinion on lactose thresholds in lactose intolerance and galactosaemia. EFSA (European Food Safety Authority) Journal 2010;8(9):1777.

7. Toca et al. Arch Argent Pediatr. 2022 Feb;120(1):59-66. 

8. Richard A Forsgaråd. Lactose digestion in humans: intestinal lactase appears to be constitutive whereas the colonic microbiome is adaptable. Am J Clin Nutr 2019;110(2):273-279.

Lưu ý: Bài viết mang tính chất thông tin khoa học, không thay thế cho tư vấn y tế chuyên nghiệp. Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ nhỏ.

mith et al. Aliment Pharmacol Ther. 2013 Jun;37(11):1074-83.

2. Heyman et al. Pediatrics. 2006 Sep;118(3):1279-86.

3. Leszkowicz et al. Nutrients. 2022 Apr 24;14(9):1785.

4. Misselwitz et al. Gut. 2019 Nov;68(11):2080-2091.

5. Grenov et al. Food Nutr Bull. 2016 Mar;37(1):85-99.

6. Scientific Opinion on lactose thresholds in lactose intolerance and galactosaemia. EFSA (European Food Safety Authority) Journal 2010;8(9):1777.

7. Toca et al. Arch Argent Pediatr. 2022 Feb;120(1):59-66. 

8. Richard A Forsgaråd. Lactose digestion in humans: intestinal lactase appears to be constitutive whereas the colonic microbiome is adaptable. Am J Clin Nutr 2019;110(2):273-279.

Lưu ý: Bài viết mang tính chất thông tin khoa học, không thay thế cho tư vấn y tế chuyên nghiệp. Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ nhỏ.

____________________________________________________